Kanun Numarası : 2821
Kabul Tarihi : 5/5/1983
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih:7/5/1983 Sayı:18040
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 316
BİRİNCİ KISIM
AMAÇ VE TANIMLAR
AMAÇ:
Madde 1 - Bu Kanunun amacı, çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve
menfaatlerin korunması ve geliştirilmesi için işçiler ve işverenler
tarafından meydana getirilen sendikalar ile konfederasyonların kuruluşu,
teşkilatı, faaliyeti ve denetlenmesi esaslarını düzenlemektir.
TANIMLAR:
Madde 2 - İşçi: Hizmet akdine dayanarak çalışanlara denilir.
Bu Kanun bakımından araç sahibi hariç nakliye mukavelesine göre esas
itibariyle bedeni hizmet arzı suretiyle çalışmayı veya neşir mukavelesine
göre eserini naşire terketmeyi meslek edinmiş bulunanlar ve adi şirket
mukavalesine göre ortaklık payı olarak esas itibariyle fiziki veya fikri
emek arzı suretiyle - bu mukavelenin aynı durumdaki herkese fiilen açık
olması kaydıyla - bir işyerinde çalışanlar da işçi sayılırlar.
Hizmet akdine dayanarak çalışan bir kimsenin T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi olması işçi sayılmasına engel teşkil etmez.
İşveren: İşçi sayılan kimseleri çalıştıran gerçek veya tüzelkişiye ve tüzelkişiliği olmayan kamu kuruluşlarına denilir.
Bir adi şirkette fiziki veya fikri emek
arzı suretiyle ortak olanların dışındaki ortaklar da bu Kanun bakımından
işveren sayılırlar.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/1 md.) İşveren vekili: İşveren sayılan
gerçek ve tüzelkişiler ve tüzelkişiliği olmayan kamu kuruluşları adına
işletmenin bütününü sevk ve idareye yetkili olanlara denilir.
İşveren vekilleri bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
İşyeri: İşin yapıldığı yere denilir.
İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerlerle, dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi sair eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip kuruluşlara denilir.
Konfederasyon: Değişik işkollarında en az beş sendikanın bir araya gelmesi suretiyle meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip üst kuruluşlara denilir.
BİRİNCİ BÖLÜM
KURULUŞ ESASLARI
İŞÇİ VE İŞVEREN SENDİKALARI:
Madde 3 - İşçi sendikaları, işkolu esasına göre bir işkolunda ve Türkiye
çapında faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki işyerlerinde çalışan
işçiler tarafından kurulur.
İşveren sendikaları, işkolu esasına göre bir işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki işverenler tarafından kurulur. Kamu işveren sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işverenleri tarafından kurulması ve aynı işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz.
Bir işkolunda birden fazla sendika kurulabilir. Meslek veya işyeri esasına göre işçi sendikası kurulamaz.
Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek şartıyla ve genel kurul kararıyla şube açabilirler.
İŞKOLUNUN BELİRLENMESİ:
Madde 4 - Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca yapılır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit ile ilgili
kararını Resmi Gazete 'de yay ımlar. Kararın yayımını müteakip bu tespite
karşı ilgililer iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemede onbeş gün
içinde dava açabilirler. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. Kararın
temyiz edilmesi halinde Yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak
karara bağlar.
KURUCULARDA ARANACAK NİTELİKLER:
Madde 5 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/1 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/2 md) Sendika kurucusu olabilmek için;
Türk vatandaşı, medeni hakları kullanmaya ehil ve sendikaların kurulacağı
işkolunda fiilen çalışır olmak; kamu hizmetlerinden mahrum edilmemiş
bulunmak; Türkçe okuryazar olmak; zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet,
dolandırıcılık, hırsızlık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas
gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan
kaçakçılık suçlarından biriyle veya herhangi bir suçtan dolayı ağır hapis
veya taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına
hüküm giymemiş bulunmak; Türk Ceza Kanununun ikinci kitabının birinci
babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini aleni olarak tahrik
etme suçlarından veya Türk Ceza Kanununun 312 nci maddesinin ikinci
fıkrasında yazılı halkı; sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığı
gözeterek kin veya düşmanlığa açıkça tahrik etme suçlarından veya Türk Ceza
Kanununun 536 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı
eylemlerle aynı Kanunun 537 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü
ve beşinci fıkralarında yazılı eylemleri siyasi ve ideolojik amaçlarla
işlemekten mahkum olmamak şarttır.
İşveren sendikasının kurucusunun
tüzelkişi olması halinde tüzelkişiyi temsil eden gerçek kişide de işkolunda
fiilen çalışma şartı hariç yukarıdaki bütün şartlar aranır.
KURULUŞTA UYULACAK USUL:
Madde 6 - Sendika ve konfederasyonlar önceden izin almaksızın kurulabilir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/2. md.) Sendika kurucuları, sendika
merkezinin bulunacağı ilin valiliğine makbuz karşılığında, dilekçelerine
ekli olarak sendika tüzüğünü, kurucuların nüfus cüzdanlarının suretlerini,
ikametgah belgelerini, meslek ve sanat özgeçmişlerini, sendikanın kurulacağı
işkolunda fiilen çalışır olduklarını kanıtlayan belgeler ile sabıka
kayıtlarını, ilk genel kurula kadar kuruluşu sevk ve idare edecekler ile
bunların eşleri ve velayetleri altında çocuklarına ait noterden tasdikli mal
bildirimlerini vermek zorundadırlar.
Konfederasyon kurucuları, konfederasyon tüzüğü ile kurucu sendikaların konfederasyon kurulmasına ilişkin genel kurul kararlarını ve ilk genel kurula kadar sevk ve idare edeceklerin kimliklerini merkezinin bulunacağı ilin - valiliğine makbuz karşılığında vermek zorundadırlar. Konfederasyonu ilk genel kurula kadar sevk ve idare edecekler, üye sendikaların zorunlu organlarına seçilmemişlerse, sendika kurucuları için istenen diğer belgeleri de eklemek zorundadırlar.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen belgeler ve tüzüklerin ilgili valiliğe tevdii ile birlikte sendika veya konfederasyon tüzelkişilik kazanır.
Vali, tüzük ve belgelerin birer örneğini derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve Maliye bakanlıkları ile ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğüne gönderir.
Belgelerin şekli ile başvuru usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve Maliye bakanlıklarınca müştereken çıkartılacak bir yönetmelikle belirlenir. Sendika ve konfederasyonların tüzükleri Anayasada belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz.
Tüzük ve bu maddede sayılan belgeler ile içerdikleri bilgilerin kanuna aykırılığının tespiti veya bu Kanunda öngörülen kuruluş şartlarının gerçekleşmediğinin anlaşılması halinde, vali veya ilgili bakanlıkların her biri sendika veya konfederasyonun faaliyetinin durdurulması veya kapatılması için iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemeye başvurur.
Tüzükte suç teşkil eden hususların tespit halinde durum gereği için Cumhuriyet savcılığına ayrıca bildirilir.
SENDİKA VEYA KONFEDERASYONUN TÜZÜĞÜ:
Madde 7 - Sendika ve konfederasyonların tüzüklerinde aşağıdaki hususların
belirtilmesi zorunludur.
1. Sendika veya konfederasyonun adı, merkezi ve adresi,
2. Sendika veya konfederasyonun amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma
biçimleri,
3. Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu,
4. Sendika kurucularının ad ve soyadları, meslek veya sanatları ve ikametgahları; konfederasyonu kuran sendikaların
işkolları ile ad ve adresleri,
5. Sendika veya konfederasyona üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılmanın şart ve şekilleri,
6. Sendika veya konfederasyon genel kurulunun kuruluş şekli ve toplanma zamanı,
7. Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve yeter sayıları,
8. Sendika veya konfederasyon yöneticilerinde aranacak nitelikler,
9. Sendikanın veya konfederasyonun organlarına üyelerin ne suretle seçileceği, asıl ve yedek üye sayısı, görev ve
yetkileri,
10. Sendika şubelerinin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri, genel kurullarının toplantılarına ve kararlarına ilişkin usul ve
esaslar ile sendika genel kurulunda şubelerin nasıl temsil edileceği,
11. Üye aidatlarının tespit şekil ve usulü,
12. Sendikanın veya konfederasyonun iç denetim usulleri,
13. Harcamaların nasıl yapılacağı, yetkilerin nasıl verileceği ve yetki sınırları,
14. Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği,
15. Sendika veya konfederasyonun feshi halinde mallarının tasfiye şekli,
16. Sendika veya konfederasyonun organlarının oluşumuna kadar kuruluşun işlerini yürütmeye ve temsile yetkili geçici
yönetim kurulu üyelerinin ad ve soyadları ile ikametgahları.
TÜZEL KİŞİLİĞİN KAZANILMASINDAN SONRA YAPILACAK İŞLEMLER:
Madde 8 - Sendika veya konfederasyonun tüzelkişilik kazanmasından sonra
kurucular, tüzüğü ve ilk genel kurul toplantısına kadar sendika veya
konfederasyonu sevk ve idare ile görevli kişilerin ad ve soyadlarını, meslek
ve sanatlarını ve ikametgahlarını Ankara, İstanbul ve İzmir 'de yayımlanan
ve ülke çapında dağıtılan günlük birer gazetede onbeş gün içinde ilan
ederler. Kurucular, gazete ilanını, sadece sendika veya konfederasyonun
adına ve merkezine inhisar ettirebilirler. Bu takdirde, sözü geçen
belgelerin birer örneği aynı süre içinde o ilin valiliğinin ve Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğünün ilan tabelasında bir ay süre
ile asılır ve basılmış nüshaları, masrafı karşılığında, ilgililere
dağıtılır. Bu dağıtım vergi, resim ve harca tabi değildir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge müdürlükleri, sendika veya konfederasyonlar için Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığınca tespit edilecek esaslar çerçevesinde birer sicil
tutarlar. Bu sicillerin birer örneği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
gönderilir.
İKİNCİ BÖLÜM
ORGANLAR
ORTAK HÜKÜMLER:
Madde 9 - Sendikaların, sendikaların şubelerinin ve konfederasyonların
zorunlu organları; genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin
kuruludur.
Sendika ve konfederasyonlar ihtiyaca göre başka organlar da kurabilirler. Ancak bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez.
Genel kurul dışındaki zorunlu organlara seçilen asıl üye sayısı kadar yedek üye seçilir.
Genel kurul tarafından seçilen organların üyelerinin ad ve soyadları, meslek ve sanatları, ikametgahları ile tüzük değişiklikleri ve tüzüğe göre şubelerin açılması, sendikanın ve şubesinin bulunduğu illerin valilikleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüklerine onbeş gün içinde gönderilir ve 8 inci maddeye göre ilan edilir. Ancak şube genel kurulu tarafından yapılan seçim sonuçları, şubenin bulunduğu mahalde ilan edilir.
(Beş ve altıncı fıkralar mülga: 04/04/1995/15 md.) Bu Kanunun uygulamasında
yönetim ve denetim kurulu üyeleri yönetici sıfatını taşırlar.
Genel kurul dışındaki organlara
seçilenlerin 5 inci maddede sayılan suçlardan biri ile mahkum olmaları
halinde görevleri kendiliğinden sona erer.
(Ek fıkra: 25/05/1988 - 3449/3 md.)İşveren sendikalarında üyelerin genel
kurulda ve diğer zorunlu organlarda kaç kişi ile temsil edilebilecekleri
tüzüklerinde belirtilir.
GENEL KURULLARIN OLUŞMASI:
Madde 10 - İşçi sendika şubesi genel kurulu, üyelerden oluşur.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/3 md.) İşçi Sendikası şubesinin faaliyet
sahasındaki işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı beşyüzü aştığı
takdirde şube genel kurulu delege esasına göre yapılır. Genel kurula
katılacak delegeler, üyeler tarafından serbest, eşit, gizli oy, açık sayım
ve döküm esasına göre ve sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir. Şube
genel kuruluna katılacak delege sayısı yüzden az ikiyüzelliden çok olmamak
üzere sendika tüzüğünde belirlenir.
İşçi sendikası genel kurulu, üyelerden, üye sayısı bini aştığı takdirde delegelerden oluşur. Şubesi bulunan sendikalarda delegeler şube genel kurullarınca, şubeleri bulunmayan sendikalarda delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca seçilir. Sendika genel kurulunun delege sayısı ikiyüzden az beşyüzden çok olmamak üzere tüzüğünde belirlenir.
İşveren sendikası genel kurulu üyelerden, üyenin tüzelkişi olması halinde temsilcisinden, üye ve temsilci sayısı bini aştığı takdirde delegelerden oluşur. Delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca üye ve temsilcilerce kendi aralarından seçilir. Sendika genel kurulunun delege sayısı beşyüzden çok olmamak üzere tüzüğünde belirlenir.
İşçi ve işveren konfederasyonu genel kurulu, üye sendikalarca seçilen en çok beşyüz delegeden oluşur. Üye sendikaların genel kurulda kaç delegeyle temsil edileceği konfederasyon tüzüğünde belirlenir.
Konfederasyon, sendika ve sendika şubesi yönetim ve denetleme kurulu üyeleri bu sıfatla kendi genel kurullarına delege olarak katılırlar.
Delege sıfatı, müteakip olağan genel kurul için yapılacak delege seçimi tarihine kadar devam eder.
Sendika tüzüklerine delege seçilebilmeyi
engelleyici hükümler konamaz.
GENEL KURULLARIN GÖREVLERİ:
Madde 11 - Genel kurulların başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1. Organların seçimi,
2. Tüzük değişikliği,
3. Yönetim ve denetleme kurulları raporlarının görüşülmesi,
4. Yönetim ve denetleme kurulunun ibrası,
5. Yönetim kurulunca hazırlanan bütçenin görüşülüp aynen veya değiştirilerek kabulü,
6. Gerekli taşınmaz malların satın alınması veya mevcut taşınmaz malların satılması hususunda yönetim kuruluna yetki verilmesi,
7. Konfederasyonlara üye olma veya üyelikten çekilme,
8. (Değişik bent: 25/05/1988 - 3449/4. md.) Şube açma veya bu konuda yönetim kuruluna yetki verme, şubeleri birleştirme veya kapatma,
9. Aynı türden olmak şartıyla bir başka sendika veya konfederasyonla birleşme ve katılma,
10. Sendika ve konfederasyonun uluslararası işçi veya işveren kuruluşlarına üye olması veya üyelikten çekilmesi,
11. Feshetme,
12. Mevzuatta veya tüzüklerinde genel kurulca yapılması belirtilen diğer işlemlerin yerine getirilmesi, başka bir organa bırakılmamış konuların karara bağlanması.
13. (Ek bent: 04/04/1995 - 4101/4 md.) Delege seçiminde uyulacak esasların, kanuna aykırı olmamak üzere düzenlenmesi.
Şube genel kurulları sadece yukarıdaki 1,
3, 4 ve 12 nci bendlerde belirtilen görevleri yerine getirirler. Şube genel
kurullarının mali ibra yetkisi yoktur.
GENEL KURULLARIN TOPLANTI ZAMANI:
Madde 12 - Sendika veya konfederasyonun ilk genel kurulu, tüzelkişilik
kazanmasından başlayarak altı ay içinde yapılır.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/5 md.) Olağan genel kurul dört yılda bir
toplanır.
Tüzüklerde daha kısa bir sürede toplanma öngörülebilir.
Olağan genel kurul üç yılda bir toplanır. Tüzükler de daha kısa bir sürede toplanma öngörülebilir.
İki genel kurul toplantısı arasındaki döneme ait faaliyet ve hesap raporu ile denetleme kurulu veya denetçi raporunun ve gelecek döneme ait bütçe teklifinin, genel kurula katılacaklara toplantı tarihinden onbeş gün önce gönderilmesi zorunludur.
Olağanüstü genel kurul, yönetim kurulu veya denetleme kurulunun gerekli gördüğü hallerde yahut genel kurul üye veya delegelerinin beşte birinin yazılı isteği üzerine toplanır.
Genel kurula çağrı yönetim kurulu
tarafından yapılır.
GENEL KURUL TOPLANTI VE KARAR NİSABI:
Madde 13 - Toplantı nisabı üye veya delege tamsayısının salt çoğunluğudur.
Tüzükte daha yüksek bir nisap tespit edilebilir. İlk toplantıda yeter sayı
sağlanamazsa ikinci toplantı en çok onbeş gün sonraya bırakılır. Bu
toplantıya katılanların sayısı, üye veya delege tamsayısınn üçte birinden az
olamaz.
Delegelerle toplanan genel kurullarda delege olmayanlar, üyelerle toplanan genel kurullarda ise üye olmayanlar nisapta nazara alınmazlar ve oy kullanamazlar.
Delegelerin veya üyelerin genel kurula katılmaları ve oy kullanmaları engellenemez.
Karar nisabı toplantıya katılan üye veya delege sayısının salt çoğunluğudur. Ancak bu sayı üye veya delege tamsayısının dörte birinden az olamaz.
Genel kurul tutanakları başkanlık
divanınca kanuna uygun bir şekilde tutulur ve imzalanır.
SEÇİMLERDE UYULACAK ESASLAR:
Madde 14 - Genel kurulların toplanması ve yürütülmesini gözetmek üzere
valinin görevlendireceği hükümet komiserinin genel kurulun başlayacağı gün
ve saatte genel kurulun yapılacağı mahalde bulundurulması zorunludur.
Bulunmaması halinde, genel kurulun çalışmalarına komiser olmadan da
başlanabilir ve durum derhal valiliğe bildirilir.
Genel kurullarda zorunlu organlara delege veya üye seçimleri yargı gözetimi
altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre aşağıdaki
şekilde yapılır.
(Değişik fıkra: 28/08/1983 - 2882/2 md.) Seçim yapılacak genel kurul
toplantılarından enaz onbeş gün önce genel kurula katılacak üye veya
delegeleri belirleyen listeler ile toplantının gündemi, yeri, günü, saati ve
çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları
belirten bir yazı ile birlikte, iki nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı
olan hakime ve mahalli mülki amire tevdi edilir. O yerde birden fazla seçim
kurulu varsa, görevli seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder. Toplantı
tarihleri gündemde yer alan diğer konular göz önünde bulundurularak,
görüşmelerin bir Cumartesi günü akşamına kadar sonuçlanmasını ve seçimlerin
ertesi gün olan Pazar gününün dokuz - onyedi saatleri arasında yapılmasını
sağlayacak şekilde düzenlenmesi zorunludur. Şube genel kurullarında
görüşmeler ve seçimler, yukarıdaki günlerden birisi içinde de
tamamlanabilir.
Hakim gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de getirtip incelemek suretiyle
varsa noksanları tamamlattıktan sonra seçime katılacak üye veya delegeleri
belirleyen liste ile yukarıdaki fıkrada belirtilen diğer hususları onaylar.
Onaylanan liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar genel kurulun toplantı
tarihinden yedi gün önce sendika şubesi, sendika veya konfederasyon
binasında asılmak suretiyle ilan edilir. İlan süresi üç gündür.
İlan süresi içinde listeye yapılacak itirazlar hakim tarafından incelenir ve
en geç iki gün içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen
listeler ile toplantıya ilişkin diğer hususlar hakim tarafından onaylanarak
ilgili sendika şubesi, sendika veya konfederasyona gönderilir.
Hakim, bir başkan ve iki üyeden oluşan seçim sandık kurulu oluşturur. Sandık
kurulu başkanı en az on yıllık hizmeti bulunan Devlet memurları, diğer
üyeleri ise aday olmayan üye veya delegeler arasından seçilir. Ayrıca, aynı
şekilde bir yedek başkan ve iki yedek üye de belirlenir.
Seçim sandık kurulu, seçimlerin kanunun ve sendika veya konfederasyon
tüzüğünün öngördüğü esaslara göre yürütülmesi, yönetimi ve oyların tasnifi
ile görevli olup, bu görevleri seçim ve tasnif işlemleri bitinceye kadar
aralıksız olarak devam eder.
Genel kurullarca yapılacak seçimlerde aday olanların listeleri birlikte veya
organlara göre ayrı ayrı olmak üzere başkanlık divanınca yeteri kadar
düzenlenerek ilgili seçim kurulu başkanına mühürlenmek üzere verilir.
Listede adı yazılı bulunmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin nüfus
hüviyet cüzdanı ve resimli üyelik veya delegelik kimlik kartı ile ispat
edilmesinden ve listedeki isminin karşısındaki yerin imzalanmasından sonra
kullanılır. Oylar, oy verme sırasında sandık kurulu başkanı tarafından
verilen, adayları gösterir seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş listedeki
isimlerin işaretlenmesi suretiyle kullanılır. Seçilecek organı oluşturan üye
sayısından fazla adayın işaretlendiği oy pusulaları ile diğer kağıtlara
yazılan oylar geçersiz sayılır.
Seçim süresinin sonunda seçim sonuçları tutanakla tespit edilip, seçim
sandık kurulu başkan ve üyeleri tarafından imzalanır. Tutanakların bir
örneği seçim yerinde asılmak suretiyle ilan edilir. Kullanılan oylar ve
diğer belgeler tutanağın bir örneği ile birlikte üç ay süre ile saklanmak
üzere seçim kurulu başkanlığına verilir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/5. md.) Seçimin devamı sırasında yapılan
işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçim
sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin
olarak karara bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi ve itirazların karara
bağlanmasından hemen sonra hakim, yukarıdaki hükümlere göre kesin sonuçları
ilan eder ve ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona bildirir.
Ancak, ilgililerin bu Kanunun 52 nci maddesine göre başvuru hakkı saklıdır.
Seçim kurulu başkanı ve seçim sandık kurulu başkanı ile üyelerine,
“Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakk ında Kanun ” da
belirtilen esaslara göre ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyonca
ücret ödenir.
Seçimler sırasında sandık kurulu başkanı ve üyelerine karşı işlenen suçlar,
Devlet memurlarına karşı işlenmiş gibi cezalandırılır.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/5. md.) İşçi sendikası ve
konfederasyonların genel kurul dışındaki zorunlu organlarına seçilebilmek
için 5 inci maddede aranan şartlara ilaveten en az on yıl bilfiil çalışmış
olmak, şube zorunlu organlarına seçilebilmek için ise 5 inci maddede aranan
şartları haiz olmak gerekir. Çalışma sürelerinin tespitinde Sosyal Güvenlik
Kurumlarındaki kayıtlara göre prim ödenen günlerin toplamı esas alınır. On
yıl bilfiil çalışmış olmanın hesabında yurt dışında işçi olarak çalışılan
sürenin en çok beş yılı nazara alınır.
Onaltı yaşını doldurmamış olan üyeler genel kurullarda oy kullanamazlar ve
delege olamazlar.
YÖNETİM KURULLARININ OLUŞMASI:
Madde 15 - Sendika ve sendika şubeleri yönetim kurulları en az üç en çok
dokuz üyeden, konfederasyonların yönetim kurulları ise en az beş en çok
yirmidokuz üyeden oluşur.
YÖNETİM KURULLARININ GÖREVLERİ:
Madde 16 - Yönetim kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin temsil edilmesi veya
gerekli gördüğü hal ve konularda üyelerinden bir veya bir kaçına yetki
vermesi veya ilgilileri görevlendirmesi,
2. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin kanunların ve tüzüğünün
verdiği yetki çerçevesinde yönetilmesi, gelir ve gider hesaplarına ilişkin
işlemlerin yapılması ve gelecek döneme ait bütçenin hazırlanarak genel
kurula sunulması,
3. Genel kurulca verilecek diğer görevlerin yapılması.
YÖNETİM KURULU TOPLANTILARI:
Madde 17 - Toplantı zamanı ve nisabı sendika veya konfederasyonun tüzüğünde
belirtilir. Ancak toplantı nisabı üye tamsayısının salt çoğunluğunun altında
tespit edilemez.
Karar nisabı mevcut üyelerin salt çoğunluğudur. Oyların eşitliği halinde
başkanın katıldığı taraf bu çoğunluğu sağlamış sayılır.
Sendika ve konfederasyon yönetim kurullarının üye sayısı, ayrılmalar
sebebiyle yedeklerin de getirilmesinden sonra, üye tamsayısının yarısından
aşağı düşerse, genel kurul, mevcut yönetim kurulu üyeleri veya denetleme
kurulu tarafından bir ay içinde toplantıya çağrılır. Çağrının yapılmaması
halinde üyelerden birinin başvurması üzerine iş davalarına bakmakla görevli
mahalli mahkeme, üyeler arasından seçeceği üç kişiyi bir ay içinde genel
kurulu toplamakla görevlendirir.
Şube yönetim kurulundaki ayrılmalar halinde yeni yönetim kurulunun
seçilebilmesi için gerekli işlemler sendika yönetim kurulunca yapılır.
Yönetim kurulu kararları, defterine yazılarak hazır üyelerce imzalanır.
DİSİPLİN KURULU:
Madde 18 - Disiplin kurulu en az üç en çok beş üyeden oluşur.
Disiplin kurulu, sendika veya konfederasyonun tüzüğüne, amaç ve ilkelerine
aykırı hareket ettiği ileri sürülen üyeleri hakkında soruşturma yapar,
üyelikten çıkarma dışındaki tüzüğünde gösterilen disiplin cezalarını verir
ve sonucunu genel kurula ve diğer ilgililere bildirir.
Disiplin kurulu toplantıları hakkında yönetim kuruluna ilişkin 17 nci madde
hükmü uygulanır.
DENETLEME KURULLARI VE DENETÇİLER:
Madde 19 - Denetleme kurulu genel kurulca seçilecek üç denetçiden oluşur.
Ancak şubelerde denetleme kurulu yerine bir denetçi ile yetinilebilir.
Denetleme kurulunun görev ve yetkileri şunlardır:
1. Yönetim kurulu faaliyetlerinin genel kurul kararlarına uygun olarak
yapılıp yapılmadığının denetlenmesi,
2. Sendika veya konfederasyonun tüzüğüne uygun olarak idari ve mali
denetlemede bulunulması,
3. Yönetim kurulundan genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasının
istenmesi,
4. Sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilen diğer denetleme
görevlerinin yapılması,
5. Denetleme raporunun hazırlanarak genel kurula sunulması.
Denetleme kurulu veya denetçinin çalışma esasları yönetim kurulu
toplantılarına ilişkin 17 nci madde hükmü gözönünde bulundurularak sendika
veya konfederasyonun tüzüğünde tespit edilir.
İKİNCİ KISIM: ÜYELİK
BİRİNCİ BÖLÜM: SENDİKA ÜYELİĞİ
SENDİKA ÜYELİĞİ ŞARTLARI:
Madde 20 - Onaltı yaşını doldurmuş olup da bu Kanuna göre işçi sayılanlar,
işçi sendikalarına üye olabilirler. Onaltı yaşını doldurmamış olanların
üyeliği kanuni temsilcilerinin yazılı iznine bağlıdır.
Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar işveren sendikalarına üye olabilirler.
SENDİKA ÜYESİ OLAMAYACAKLAR:
Madde 21 - İşçi veya işveren sendikalarına;
1. Askeri şahıslar (Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı
ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı işyerlerinde bu Kanun anlamında işçi
olarak çalışanlar hariç),
2. (Mülga bent: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
3. (Mülga bent: 25/05/1988 - 3449/17. md.)
4. (Mülga bent: 25/05/1988 - 3449/17. md.)
5. (Mülga bent: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Üye olamazlar ve sendika kuramazlar.
ÜYELİĞİN KAZANILMASI:
Madde 22 - (Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/6. md.) Sendikaya üye olmak
serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz. İşçi
veya işverenler aynı zamanda ve aynı işkolunda birden çok sendikaya üye
olamazlar. Birden çok sendikaya üye olunması halinde, sonraki üyelikler
geçersizdir.
Bir işyerindeki işçiler yardımcı işte çalışsalar bile ancak işyerinin bağlı
olduğu işkolunda kurulu sendikaya üye olabilirler.
İşçi sendikasına üyelik, işçinin beş nüsha olarak doldurup imzaladığı ve
notere tasdik ettirdiği üye kayıt fişini sendikaya vermesi ve sendika
tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile kazanılır. Üyelik başvurusu,
sendika tarafından en çok otuz gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik
istemi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir sebep gösterilmeden üyeliği kabul
edilmeyen işçinin, bu kararın kendisine tebliğinden itibaren otuz gün içinde
iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemede dava açmak hakkı vardır.
Mahkemenin kararı kesindir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/6. md.) Üyeliği kesinleşen işçinin üye
kayıt fişinin birer nüshasının sendikaca onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına ve işçinin çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu Bölge
Müdürlüğüne gönderilmesi zorunludur. Üye kayıt fişinin bir nüshası da
işçinin kendisine verilir.
İşveren sendikası üyeliği, üç nüsha üye kayıt fişinin doldurulup imzalanması
ve sendikaya verilmesi ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın
kabulü ile kazanılır. Üyelik başvurusu sendika tarafından en çok otuz gün
içinde reddedilmeyen işverenin üyelik istemi kabul edilmiş sayılır. Haklı
bir sebep gösterilmeksizin üyeliği kabul edilmeyen işverenin üçüncü
fıkradaki usule göre dava açmak hakkı vardır. Üye kayıt fişinin birer
nüshası, sendikaca onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
ve işverenin işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge müdürlüğüne gönderilmesi zorunludur.
ÜYELİK AİDATI:
Madde 23 - Faaliyeti durdurulmayan sendika ve konfederasyonlara üyelerince
ödenecek aidatın miktarı tüzüklerinde belirtilir.
İşçi sendikasına işçinin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı, bir günlük
çıplak ücretini geçemez.
İşveren sendikasına işverenin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı,
işyerinde işçilere ödediği bir günlük çıplak ücretleri toplamını geçemez.
Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında, üyelerden başka bir aidat
alınacağına ilişkin hükümler konamaz.
ÜYELİĞİN DEVAMI VE ASKIYA ALINMASI HALLERİ:
Madde 24 - İşçi sendika veya konfederasyonlarının yönetim, denetleme ve
disiplin kurullarında görev almalarından dolayı işyerinden ayrılan işçilerin
bu göreve getirildikleri anda üyesi bulundukları sendikalardaki üyelik
sıfatları devam eder.
Sendikalara üye olmak hakkına sahip olanlardan mevzuat gereğince bir işletme
veya kurumun yönetim kurullarında veya benzeri kurullarında işveren, işveren
vekili ve işçi temsilcisi sıfatıyla bulunanların da sendika üyeliği devam
eder.
Askerliği meslek edinmemiş bulunan askeri şahısların bu Kanuna göre sahip
bulundukları hak ve yükümlülükler silah altında bulundukları süre için
askıda kalır.
İşçi sendikası üyesi işçinin geçici olarak işsiz kalması veya sendikanın
faaliyet alanı içinde kalmak şartı ile başka bir işe geçmesi sendika
üyeliğini etkilemez.
ÜYELİĞİN SONA ERMESİ:
Madde 25 - İşçi veya işveren, sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya
zorlanamaz.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/6 md.) Her üye önceden bildirimde bulunmak
suretiyle üyelikten çekilebilir. Çekilme bildirimi noter huzurunda
münferiden kimliğin tespiti ve istifa edecek kişinin imzasının tasdiki ile
olur. Çekilme bildiriminin birer örneği noterlikçe en geç üç işgünü içinde
ilgili işverene, sendikaya, işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğüne ve
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderilir. Çekilme notere başvurma
tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlidir. Çekilenin bu bir aylık süre
içerisinde başka bir sendikaya üye olması halinde yeni sendika üyeliği bu
sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.
Üyenin sendika veya konfederasyondan çıkarılma kararı genel kurulca verilir.
Çıkarma kararı çıkarılanlara ve ikinci fıkrada gösterilen yerlere yazı ile
tebliğ edilir. Çıkarma kararına karşı üye veya işyerinin bağlı bulunduğu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğü kararın tebliğinden
itibaren otuz gün içinde iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemeye
itiraz edebilir. Mahkeme iki ay içinde kesin olarak karar verir. Üyelik
çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
İşveren veya işveren vekili sıfatını kaybedenlerin işveren sendika veya
konfederasyonlarındaki üyelikleri ve görevleri, bu sıfatı kayıp ettikleri
tarihte kendiliğinden sona erer. Ancak, tüzelkişiliği temsilen işveren
vekili sıfatı ile işveren sendikalarına üye olanların bu sıfatı kaybetmeleri
halinde tüzelkişiliğin üyeliği düşmez, işveren vekilinin sendika veya
konfederasyon organlarındaki görevleri sona erer.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/6. md.) Bağlı bulundukları, kanunla kurulu
kurum ve sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı veya toptan
ödeme alarak, işten ayrılan işçilerle, işkolunu değiştiren işçilerin sendika
üyeliği sona erer. Çalışmaya devam edenler hakkında bu hüküm uygulanmaz.
Ancak, sendika şubesi, sendika veya konfederasyonların yönetim ve denetim
kurullarındaki görevleri sırasında yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı
ya da toptan ödeme alan yöneticilerin sendika üyeliği, görevleri süresince
ve yeniden seçildikleri sürece devam eder.
İKİNCİ BÖLÜM: KONFEDERASYON VE ULUSLARARASI KURULUŞ ÜYELİĞİ
KONFEDERASYONLARA ÜYE OLMA VE ÇEKİLME:
Madde 26 - Bir konfederasyona üye olmak sendikanın genel kurulu kararına
bağlıdır. Bu karar, sendikanın genel kurul üye veya delege tamsayısının salt
çoğunluğu ile alınır. Sendika tüzüğünde daha yüksek bir nisap tespit
edilebilir.
Sendikalar aynı zamanda birden fazla konfederasyona üye olamazlar. Birden
fazla konfederasyona üye olunması halinde tüm üyelikler geçersizdir.
Konfederasyonların kurulmasında ve konfederasyonlardan çekilmede de birinci
fıkra hükmü uygulanır.
Konfederasyonlara üye olma ve üyelikten çekilme kararları 8 inci madde
hükmüne göre ilan edilir ve resmi makamlara bildirilir.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN KATILMASI VEYA BİRLEŞMESİ:
Madde 27 - Sendikaların bir başka sendikaya veya konfederasyonların bir
başka konfederasyona katılması halinde katılan sendika veya konfederasyonun
bütün hak, borç, yetki ve menfaatleri katıldığı sendika veya konfederasyona
kendiliğinden geçer.
Birleşen sendika veya konfederasyonların bütün hak, borç, yetki ve
menfaatleri birleşme sonucu meydana getirdikleri yeni tüzelkişiliğe
kendiliğinden geçer.
Bu madde hükümleri gereğince katılan veya birleşen sendika ve
konfederasyonların üyeleri, ayrıca bir işleme tabi tutulmaksızın katılınılan
veya yeni meydana getirilen sendika veya konfederasyonun üyesi olurlar.
Katılma veya birleşme ile ilgili usul ve işlemler konusunda da 26 ncı madde
hükmü uygulanır.
ULUSLARARASI İŞÇİ VE İŞVEREN KURULUŞLARINA ÜYELİK:
Madde 28 - (Değişik madde: 04/04/1995 - 4101/7 md.)
Sendika ve konfederasyonlar Türkiye Devletinin şekline, insan haklarına
saygılı, milli, demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti niteliklerine;
Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne; Türk Ulusuna ait
egemenliğin kullanılmasının hiç bir suretle belli bir kişiye, zümreye veya
sınıfa bırakılamayacağı ilkelerine; vicdan ve din özgürlüğüne; aykırı
faaliyet göstermeyen uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına serbestçe
üye olabilirler ve üyelikten çekilebilirler.
İlgili kuruluş, üye olduğu uluslararası kuruluşun tüzüğünü üye olduğu tarihi
izleyen onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderir.
Üyelikten ayrılma halinde de, durumu, ayrılma tarihini izleyen onbeş gün
içinde aynı Bakanlığa bildirir.
Üye olunan uluslararası kuruluş tüzüğü birinci fıkradaki esaslara aykırı
bulunduğu veya uluslararası kuruluş bu ilkelere aykırı faaliyet gösterdiği
veya nitelik kazandığı takdirde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
üyeliğin iptali için sendika veya konfederasyon merkezinin bulunduğu iş
mahkemesinde dava açar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde faaliyet gösteren işçi ve işveren
kuruluşları Türkiye 'de kurulu konfederasyonlara üye olabilirler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: TEMİNATLAR
İŞÇİ SENDİKASI VE KONFEDERASYONU YÖNETİCİLİĞİNİN TEMİNATI:
Madde 29 - Sendika ve konfederasyonların yönetim kurullarında veya
başkanlığında görev aldığı için kendi isteği ile çalıştığı işyerlerinden
ayrılan işçiler, bu görevlerinin seçime girmemek, yeniden seçilmemek veya
kendi istekleriyle çekilmek suretiyle son bulması halinde, ayrıldıkları
işyerinde işe yeniden alınmalarını istedikleri takdirde, işveren, talep
tarihinden itibaren en geç bir ay içinde bu işçileri o andaki şartlarla eski
işlerine veya eski işlerine uygun bir diğer işe, diğer isteklilere nazaran
öncelik vererek almak zorundadır. Bu takdirde, işçinin eski kıdem hakları ve
ücreti saklıdır. Bu hak, sendika veya konfederasyonlardaki yöneticilik
görevinin sona ermesinden başlayarak üç ay içinde kullanılabilir.
Yönetim kurulundaki ve başkanlıktaki görevleri ile ilgili fiilerinden dolayı
hüküm giymiş olanlar bu haktan yararlanamazlar.
İşverene düşen pay dahil olmak üzere sosyal güvenlik kurumlarının prim ve
aidatlarını ödemeye devam etmek suretiyle ayrıldıkları işyerlerindeki
sigortalılık haklarını da devam ettirebilirler.
Yukarıda gösterilen haklardan sendika şube yönetim kurulu üyeleri ile
başkanları da yararlanırlar.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİLERİNİN TEMİNATI:
Madde 30 - (Değişik madde: 09/08/2002 - 4773 S.K./9. md.)
İşyeri sendika temsilcisinin belirsiz süreli hizmet akdinin işveren
tarafından feshinde İş Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Temsilcinin hizmet akdinin sadece temsilcilik faaliyetlerinden dolayı
feshedilmesi halinde, İş Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca en az bir yıllık ücreti tutarında tazminata hükmedilir.
İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri temsilcisinin çalıştığı işyerini
değiştiremez veya işinde esaslı bir tarzda değişiklik yapamaz. Aksi halde
değişiklik geçersiz sayılır.
SENDİKAYA ÜYE OLUP OLMAMA HÜRRİYETİNİN TEMİNATI:
Madde 31 - İşçilerin işe alınmaları, belli bir sendikaya girmeleri veya
girmemeleri veya belli bir sendikadaki üyeliği muhafaza veya üyelikten
istifa etmeleri veya sendikaya girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı
tutulamaz.
Toplu iş sözleşmelerine ve hizmet akitlerine bu hükme aykırı kayıtlar
konulamaz.
İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya
ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, işin sevk ve dağıtımında,
işçinin mesleki ilerlemesinde, işçinin ücret, ikramiye ve primlerinde,
sosyal yardım ve disiplin hükümlerinde ve diğer hususlara ilişkin hükümlerin
uygulanması veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayırım
yapamaz.
Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş
sözleşmesi hükümleri saklıdır.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/8. md.) İşçiler, sendikaya üye olmaları
veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin rızası ile iş saatleri
içinde, işçi sendika veya konfederasyonlarının faaliyetlerine
katılmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya herhangi bir nedenle farklı
muameleye tabi tutulamazlar.
(Değişik fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) İşverenin, hizmet akdinin
feshi dışında, üçüncü ve beşinci fıkra hükümlerine aykırı hareket etmesi
halinde, işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere tazminata
hükmedilir. Sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlerden dolayı hizmet
akdinin feshi halinde ise, İş Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci madde
hükümleri uygulanır. Ancak, İş Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca ödenecek tazminat işçinin bir yıllık ücret tutarından az olamaz.
(Ek fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) 854 sayılı Deniz İş Kanunu, 5953
sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin
Tanzimi Hakkında Kanun ile 818 sayılı Borçlar Kanununa tâbi olan işçiler ve
tarımdan sayılan işlerde çalışanlar ile İş Kanununun 18 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, aynı Kanunun 13/A, 13/B, 13/C, 13/D ve 13/E
maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçinin sendika üyeliği veya
sendikal faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi iddiası ile açacağı
davada, ispat yükümlülüğü işverende olmak üzere 5521 sayılı İş Mahkemeleri
Kanununun genel hükümleri uygulanır.
İşçiye ödenecek tazminat miktarı için, altıncı fıkra hükmü esas alınır.
(Ek fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) İşçinin iş kanunları ve diğer
kanunlara göre haiz olduğu bütün hakları saklıdır.
SENDİKALAR KANUNU (2)
Kanun no : 2821
ÜÇÜNCÜ KISIM: FAALİYETLER
BİRİNCİ BÖLÜM: SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN FAALİYETLERİ
SENDİKALARIN ÇALIŞMA HAYATINA İLİŞKİN FAALİYETLERİ:
Madde 32 - Sendikalar aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilirler:
1. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
2. Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama, arabulucuya, hakem
kurullarına, iş mahkemelerine ve diğer yargı organlarına başvurmak.
3. Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş sözleşmesinden, örf ve adetten
doğan hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya yazılı başvuruları
üzerine, nakliye, neşir veya adi şirket mukaveleleri ile hizmet akdinden
doğan hakları ve sigorta haklarında üyelerini ve mirasçılarını temsilen
davaya ve bu münasebetle açtığı davadan ötürü husumete ehil olmak,
4. Grev veya lokavta karar vermek ve idare etmek.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN SOSYAL FAALİYETLERİ:
Madde 33 - Sendika ve konfederasyonlar tüzelkişi olarak genel hükümlere göre
sahip oldukları yetkilerden başka, aşağıda belirtilen faaliyetlerde de
bulunabilirler:
1. Çalıştırmayı doğuran hukuki ilişkilerde sosyal sigortalar, emeklilik ve
benzeri hakların kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve mirasçılarına
adli yardımda bulunmak,
2. Kanun ve uluslararası andlaşma hükümlerine göre toplanan kurullara
temsilci göndermek,
3. İşçilerin veya işverenlerin mesleki bilgilerini artıracak, milli tasarruf
ve yatırımın gelişmesine, reel verimliliğin artmasına hizmet edecek kurs ve
konferanslar tertiplemek; sağlık ve spor tesisleri, kütüphane, basım işleri
için gerekli tesisleri kurmak, işçilerin boş zamanlarını iyi ve nezih
şekilde geçirmeleri için imkanlar sağlamak,
4. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile evlenme, doğum, hastalık,
ihtiyarlık, ölüm, işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla sandıklar
kurulmasına yardımcı olmak ve nakit mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak
kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,
5. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler
kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak
kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek,
6. (Değişik bent: 26/06/1997 - 4277/1 md.) Üyelerinin mesleki eğitim, bilgi
ve tecrübelerini yükseltmek için çalışmak; teknik ve mesleki eğitim
tesisleri kurmak,
7. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/8 md.) Nakit mevcudunun yüzde kırkından
fazla olmamak kaydı ile sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırımlar yapmak.
Sendika ve konfederasyonlar faaliyetlerinden yararlandırmada, üyeleri
arasında eşitliğe uymak zorundadırlar.
8. (Değişik 12/4/2005-5332/1) Üyelik şartı aranmaksızın, nakit mevcutlarının
% 25’ini aşmamak kaydıyla ve yönetim kurulu kararıyla, ilgili bakanlıklara
devretmek üzere eğitim, sağlık, rehabilitasyon veya spor tesisleri kurmak
veya bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak,
yurt içinde veya yurt dışında yangın, su baskını, deprem gibi tabii
afetlerin vukuunda doğrudan veya yetkili makamlar aracılığıyla afet
bölgesinde konut, eğitim, sağlık veya rehabilitasyon tesisleri yapmak veya
bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİSİNİN TAYİNİ VE NİTELİKLERİ:
Madde 34 - (Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/9 md.) Toplu iş sözleşmesi
yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika, işyerinde işçi sayısı elliye kadar
ise bir, ellibir ile yüz arasında ise en çok iki, yüzbir ile beşyüz arasında
ise en çok üç, beşyüzbir ile bin arasında ise en çok dört, binbir ile ikibin
arasında, ise en çok altı, ikibinden fazla ise en çok sekiz olmak üzere
işyerinde çalışan üyeleri arasından işyeri sendika temsilcisi tayin ederek
onbeş gün içinde kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan biri baş temsilci
olarak görevlendirilebilir.
İşyeri sendika temsilcisi olabilmek için kurucu olabilmek hususunda 5 inci
maddede belirtilen şartları haiz olmak gerekir.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİSİNİN GÖREVLERİ:
Madde 35 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/9. md.)
İşyeri sendika temsilcileri ve baş temsilcisi, işyerine münhasır kalmak
kaydı ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikayetlerini çözümlemek, işçi
ve işveren arasındaki işbirliği ve çalışma ahengi ile çalışma barışını devam
ettirmek, işçilerin hak ve menfaatlerini gözetmek, iş kanunları ve toplu iş
sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla
görevlidir. Temsilcilerin görevi, sendikanın yetkisi süresince devam eder.
İşyeri sendika temsilcileri bu görevlerini, işyerindeki işlerini aksatmamak
ve iş disiplinine aykırı olmamak şartı ile yerine getirirler.
SENDİKA VEYA KONFEDERASYONLARIN FAALİYETLERİNDEN YARARLANMA:
Madde 36 - İşçi ve işveren sendika veya konfederasyonlarının kendi
faaliyetleri ile üyelerine sağladıkları hak ve menfaatlerin üyesi
olmayanlara uygulanması, Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu
hükümleri saklı kalmak kaydı ile sözkonusu sendika veya konfederasyonun
yazılı muvafakatına bağlıdır.
İKİNCİ BÖLÜM: YASAK FAALİYETLER
TEMEL YASAKLAR:
Madde 37 - Sendika ve konfederasyonlar T.C. Anayasasının 14 üncü
maddesindeki yasaklara aykırı hareket edemeyecekleri gibi yönetim ve
işleyişleri Anayasada belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik
esaslara aykırı olamaz.
(Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/2 md.) Sendika ve konfederasyonlar,
amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. Siyasi partilerin ad, amblem,
rumuz veya işaretlerini kullanamazlar.
(Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/2 md.) Mahalli idareler ve milletvekili
seçimlerinde aday olan sendika ve konfederasyon yöneticilerinin sendika ve
konfederasyon organlarındaki görevleri, adaylık süresince askıda
kalır. Seçilmeleri halinde görevleri son bulur.)
İŞÇİ VE İŞVEREN İLİŞKİLERİNDEKİ YASAKLAR:
Madde 38 - İşçiler ve işçi sendika ve konfederasyonları bu Kanun veya diğer
kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarına; işverenler ve işveren
kuruluşları da işçi sendika ve konfederasyonlarına üye olamazlar; gerek
doğrudan doğruya, gerek temsilcileri veya mensupları veya araya koyacakları
diğer kimseler vasıtasıyla biri diğerinin kurulmasına, idare ve faaliyetine
müdahalede bulunamazlar.
Bir işçi sendika veya konfederasyonunu bir işverenin veya bu Kanun veya
diğer kanunlar gereğince kurulu bir işveren kuruluşunun kontrolüne tabi
tutmak veya bunların nüfuzu altında işçi sendika veya konfederasyonu
kurulmasını teşvik ve tahrik etmek yasaktır.
Bu Kanuna göre işçi veya işveren olmak Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununa
göre kurulan kuruluşlara aynı zamanda üye olmayı önlemez.
DİĞER YASAK FAALİYETLER:
Madde 39 - (İlk fıkra mülga: 26/06/1997 - 4277/8 md.)
Sendika ve konfederasyonlar ticaretle uğraşamazlar.
Sendika ve konfederasyonlar elde ettikleri gelirleri üyeleri ve mensupları
arasında dağıtamazlar. Ancak grev ve lokavt süresince tüzüklerine göre
üyelerine yapacakları yardımlar bu hükmün dışındadır.
(Dördüncü fıkra Mülga: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
DÖRDÜNCÜ KISIM: SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GELİR VE GİDERLERİ
BİRİNCİ BÖLÜM: GELİRLER
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GELİRLERİ:
Madde 40 - Sendika ve konfederasyonların gelirleri;
1. Üyelerinden alacakları üyelik aidatı ile Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve
Lokavt Kanununda belirtilen dayanışma aidatı,
2. Bu Kanuna göre yapabilecekleri faaliyetler ile eğlence, konser gibi
faaliyetlerden sağlanacak gelirler,
3. Bağışlar,
4. Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin devir, temlik ve
satışlarından doğan kazançlardan,
İbarettir.
Genel ve katma bütçeli idarelerle mahalli idareler ve bunlara bağlı sabit ve
döner sermayeli kurumlar, sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek
suretiyle kurulan iktisadi kuruluş ve kurumlarla
sermayelerinde Devletin iştiraki bulunan bankalar, sigorta şirketleri, kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları dahil olmak üzere özel kanunlarla
kurulan bankalar ve kuruluşlar bu fıkrada sözü geçen idare,
kuruluş ve bankalar tarafından ödenmiş sermayesinin en az yarısına katılmak
suretiyle kurulan kuruluşlarla bunların aynı oranda katılması ile kurulan
kurumlar, (Ek ibareler: 26/06/1997 - 4277/3 md.) ve siyasi
partiler sendika ve konfederasyonlara mali yardım ve bağışta bulunamazlar.
Sendika ve konfederasyonlar da bu gibi yardım ve bağışları kabul edemezler.
Sendika ve konfederasyonlar, kendilerinin veya Türkiye Cumhuriyetinin üyesi
bulunduğu uluslararası kuruluşlardan başka dış kaynaklardan Bakanlar
Kurulundan izin almadıkça yardım ve bağış kabul edemezler.
İşçi sendika ve konfederasyonları, işverenlerden, bu Kanun ve diğer
kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarından, esnaf ve küçük sanatkarlar
kuruluşlarından, derneklerden, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarından ve vakıflardan yardım ve bağış alamazlar.
İşveren sendika veya konfederasyonları da işçi sendika veya
konfederasyonlarından, işçilerden, esnaf ve küçük sanatkarlar
kuruluşlarından, derneklerden kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarından ve
vakıflardan yardım ve bağış alamazlar.
MAL İKTİSABI:
Madde 41 - Sendika ve konfederasyonlar, amaç ve görevlerinin gerektirdiği
taşınır ve taşınmaz mal iktisap edebilirler.
MAL BİLDİRİMİ:
Madde 42 - Konfederasyon, sendika ve sendika şubelerinin başkanları ve
yöneticileri göreve seçildikten sonra üç ay içinde, kendilerinin, eşlerinin,
velayetleri altındaki çocuklarının 6 ncı maddedeki yönetmelik esaslarına
göre doldurulacak mal varlığı bildirimini notere vermek zorundadırlar. Bu
bildirimin verildiğini gösteren noterlikten alınacak belgeler konfederasyon,
sendika veya sendika şubesi denetçilerine verilir. Bu belgeler yönetim
kurullarının karar defterlerinin özel bir sayfasına yazılır. Bu sayfa
denetçiler tarafından imza edilir.
Bu zorunluluğa uymayanların konfederasyon, sendika veya sendika şubesindeki
yöneticilik sıfatları bildirim süresinin bitiminden itibaren bir ay geçmekle
sona erer.
Mal bildiriminde bulunan kişiler görev süreleri sonunda tekrar seçilseler
bile yukarıdaki esaslara göre yeniden bildirimde bulunmak zorundadırlar.
Aynı görev süresi için mal bildirimleri bir defaya mahsus olarak verilir ve
yöneticilerin görevinin sona ermesinden itibaren beş yıl süreyle noterde
saklanır.
Mal bildiriminde yazılı olanlar açıklanamaz, ancak, yargı mercilerince ve
denetleme veya inceleme yetkisine sahip diğer makam, organ ve mercilerce
iade edilmek üzere alınabilir.
GELİRLERİN BANKALARA YATIRILMASI:
Madde 43 - (Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/4 md.) Sendika ve
konfederasyonlar tüm nakdi gelirlerini bankalara yatırmak zorundadırlar.
Zorunlu giderler için sendika ve konfederasyonların kasalarında tutacakları
nakit mevcudu sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM: GİDERLER
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GİDERLERİ:
Madde 44 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/11 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/10 md.) Sendika ve konfederasyonlar,
gelirlerini bu Kanunda ve tüzüklerinde gösterilen faaliyetleri dışında
kullanamazlar veya bağışlayamazlar. (Mülga cümle: 26/06/1997 - 4277/8 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/10 md.) İşçi Sendika ve konfederasyonları,
birinci fıkradaki harcamaların dışında ayrıca gelirlerinin en az yüzde onunu
üyelerinin eğitimi ile mesleki bilgi ve tecrübelerini artırmak için
kullanmak zorundadırlar.
Vergi Usul Kanununa göre demirbaş sınıfına giren her türlü eşya veya malzeme
demirbaş defterine kaydedilir ve bunlar hiç bir şekilde gider olarak işlem
göremez. Demirbaşların satış ve terkininde uygulanacak usul ve esaslar
sendika ve konfederasyon tüzüklerinde belirtilir.
Sendika ve konfederasyonlar, üyeleriyle çalıştırdıkları işçiler dahil hiç
kimseye borç veremezler. Ancak, nakit gelirlerinin yüzde beşini aşmamak
kaydıyla sosyal amaçlı harcamaya, genel kurul kararıyla yönetim kurullarını
yetkilendirebilirler.
GÖREVLİLERİN ÜCRETLERİ:
Madde 45 - Konfederasyonlar ile sendikaların ve şubelerinin yönetim kurulu
üyeleri ile başkanlarına verilecek ücretler, her türlü ödenek, yolluk ve
tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur.
Sendika veya konfederasyon adına veya sendika veya konfederasyon hizmetleri
için geçici olarak görevlendirileceklere verilecek ücret, gündelik ve
yollukların tavanı da genel kurul tarafından tespit olunur.
Bu kişilerin sendika üyesi olmak sıfatıyla esasen hakları olan ödemeler bu
madde hükmünün dışındadır.
Kişilere ödenen her türlü ücret, gündelik ve yolluklar yönetim kurulunca
genel kurula sunulan faaliyet raporunda gösterilir.
FESİH, İNFİSAH VE KAPATMA HALİNDE MALLARIN DEVRİ:
Madde 46 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/12. md.)
Feshedilen veya infisah eden sendikaların mal varlığı tüzükle veya feshe
karar veren genel kurul kararı ile bu Kanuna göre kurulmuş aynı nitelikteki
bir kuruluşa bırakılmış olmadıkça varsa üyesi bulunduğu konfederasyona
devredilir.
a) Devir, konfederasyonca kabul edilmediği takdirde,
b) Feshedilen veya infisah eden sendika konfederasyon üyesi değilse,
c) Feshedilen veya infisah eden konfederasyon ise ve birinci fıkrada
zikredilen tüzük hükmü veya genel kurul kararı yoksa,
d) Sendika ve konfederasyonlar mahkeme kararıyla kapatılmış ise, Tasfiye
neticesinde kalacak paralar, İş ve İşçi Bulma Kurumunca belirlenecek milli
bankalardan birine yatırılır ve mallar bu Kuruma maledilir. Bu para ve
mallar, işçileri mesleğe yöneltmek, işçilerin mesleki eğitimi ve
rehabilitasyonu hizmetleri dışında kullanılamaz.
Para, mal ve bunların gelirlerinin kullanımı, en çok üyeye sahip işçi ve
işveren konfederasyonu temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından
karara bağlanır.
Para ve mallar, bu maddede belirtilen kuruluşlar dışında gerçek veya tüzel
bir kişiye, kuruluşa, kuruma devredilemez. Feshedilen, infisah eden ve
kapatılan sendika ve konfederasyon üyeleri arasında paylaştırılamaz.
BEŞİNCİ KISIM: DENETİM VE MÜEYYİDELER
BİRİNCİ BÖLÜM: DENETİM
İDARİ VE MALİ DENETİM
Madde 47 - (Değişik madde: 26/06/1997 - 4277/5 md.)
Sendika ve konfederasyonlarda denetleme kurulları veya denetçiler tarafından
yapılacak idari ve mali denetimde yönetim ve işleyişin, gelir ve giderlerin,
bunlarla ilgili işlemlerin kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygun
olup olmadığı incelenir.
Denetim esasları, işçi ve işveren konfederasyonlarının yazılı görüşleri
alınarak hazırlanacak bir tüzükte gösterilir.
KONFEDERASYONUN SENDİKAYI DENETİMİ:
Madde 48 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
TUTULACAK DEFTER, DOSYA VE KAYITLAR:
Madde 49 - Sendika ve konfederasyonlar, aşağıda yazılı defter, dosya ve
kayıtları tutmak ve fişleri düzenlemek zorundadırlar.
1. Üye kayıt fişleri ve defteri ile çıkış bildirimi, (Bu fiş ve defterlerin
şekli, ihtiva edeceği bilgiler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.)
2. Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu
kararlarının numara ve tarih sırası ile yazılmasına mahsus karar defterleri,
3. Gelen ve giden evrakın tarih ve numara sırasıyla kayıt edileceği gelen ve
giden evrak kayıt defterleri ile zimmet defteri,
4. Gelen evrakın aslı, giden evrakın suretlerinin saklanacağı gelen ve giden
evrak dosyaları,
5. Aidat, yevmiye, envanter defterleri ile defteri kebir,
6. Gelir makbuzları ve bunların zimmet kayıt defteri ile gider evrakı ve
bunların saklanmasına mahsus dosyalar.
DEFTER VE KAYITLAR İÇİN UYGULANACAK KURALLAR:
Madde 50 - 49 uncu maddede sayılan defterlerin her olağan genel kurulu
izleyen onbeş gün içinde notere tasdik ettirilmesi zorunludur.
Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının karar defterlerine yazılacak
kararların bu kurulların üyeleri, genel kurul karar defterine yazılacak
kararların da genel kurul divan üyeleri tarafından imzalanması zorunludur.
Gelir makbuzları ile gider evrakının düzenlenmesi, kayıt edilme süresi,
sendika ve konfederasyonların muhasebe hesap planları ve bu konuda uymak
zorunda oldukları hususlar 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte
belirlenir.
Sendika ve konfederasyonlar tutmakla yükümlü oldukları defter ve kayıtlar
dışında yardımcı defter de tutabilirler.
Sendika ve konfederasyonlar defter ve belgeleri ilgili bulundukları yılı
takibeden takvim yılından başlayarak on yıl süre ile saklamak zorundadırlar.
Sendika ve konfederasyonların hesap dönemi takvim yılıdır.
BİLANÇO VE ÇALIŞMA RAPORU GÖNDERME ZORUNLULUĞU:
Madde 51 - (Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/6 md.) Sendikalar ve
konfederasyonlar, her hesap veya bütçe devresine ait bilanço ve hesaplarıyla
çalışma ve denetleme raporlarını ait oldukları dönemi izleyen üç ay içinde
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, sendikalar ayrıca bağlı bulundukları
konfederasyona gönderirler.
Bu bilanço ve hesaplar ile çalışma raporunda, sendika ve konfederasyonun o
devre içindeki;
1. Gelirleri ve bunların kaynakları,
2. Giderleri ve bunların sarf yerleri,
3. Yönetim kurulu üyeleriyle başkanlarına ve geçici olarak
görevlendirilenlere verilen ücretlerle, yolluk, gündelik ve ödenekler,
4. Sendika veya konfederasyonda çalışan personele ödenen meblağ,
5. Para ve menkul kıymetler mevcudu,
6. Demirbaş mevcudu,
7. Taşınmaz mevcudu,
8. Üyelerin sayısı,
9. 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte belirtilen diğer bilgiler
gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM: MÜEYYİDELER
SEÇİMLERİN İPTALİ:
Madde 52 - Hakim, 14 üncü madde hükmüne aykırı olarak seçim yapılması veya
seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı
uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde iki günden az
ve yedi günden fazla bir süre içinde olmamak üzere seçimlerin yenileneceği
tarihi tespit ederek ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona
bildirir. Belirlenen günde yalnız seçim yapılır ve seçim işlemleri 14 üncü
madde ile kanunun öngördüğü diğer hükümlere uygun olarak yürütülür.
YÖNETİM KURULUNA İŞTEN EL ÇEKTİRME:
Madde 53 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/14. md.)
12 nci madde hükmüne aykırı hareket eden konfederasyon, sendika ve sendika
şubesi yönetim kuruluna; kuruluşun üyelerinden birinin veya durumu tespit
eden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının başvurusu üzerine iş davalarına
bakmakla görevli mahkeme kararı ile işten el çektirilir. Bu takdirde görevli
mahkeme genel kurulu kanun ve tüzük hükümleri gereğince en kısa zamanda
toplamak ve yeni yönetim kurulu seçilinceye kadar cari işleri yürütmekle
görevli olmak üzere Medeni Kanun hükümleri gereğince bir veya üç kayyım
tayin eder.
TÜZÜK VE BELGELERDE KANUNA AYKIRILIK:
Madde 54 - Kuruluş sırasında kanuna aykırılık veya eksiklik sebebiyle 6 ncı
maddenin yedinci fıkrası uyarınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı veya ilgili valilikçe başvurulması halinde görevli
mahalli mahkeme gerekli gördüğü takdirde kurucuları da dinleyerek üç işgünü
içinde sendika veya konfederasyonun faaliyetlerinin durdurulmasına karar
verebilir. Mahkeme kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmesi için
altmış günü aşmayan bir mehil verir.
Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale getirilmesi üzerine mahkeme durdurma
kararını kaldırır.
Verilen mehil sonunda tüzük ve belgeler kanuna uygun hale getirilmemişse,
mahkeme sendika veya konfederasyonun kapatılmasına karar verir. Bu karar
kesindir.
TÜZÜK DEĞİŞİKLİĞİNDE KANUNA AYKIRILIK:
Madde 55 - Tüzük değişikliğinde, işlemlerde eksiklik veya kanuna aykırı
diğer hallerde de 6 ncı ve 54 üncü madde hükümleri uygulanır.
DİĞER SEBEPLERLE FAALİYETİN DURDURULMASI:
Madde 56 - 40 ıncı maddenin üçüncü fıkrası hükmüne aykırı olarak yardım
alınması halinde iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkeme, üyelerden
birinin veya valinin veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başvurması
üzerine, sendika veya konfederasyonun faaliyetini üç aydan altı aya kadar
durdurur ve alınan yardım Hazineye intikal ettirilir.
5 inci maddede sayılan suçlardan biriyle mahkum olanlardan birine, sendika,
sendika şubesi veya konfederasyon organlarında görev verildiğinin valilik
veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespiti halinde, bu makamlarca
görevlendirilen kişinin görevine son verilmesi ilgili sendika veya
konfederasyona bildirilir. Bildirimi takip eden beş işgünü içinde sendika
veya konfederasyonca ilgilinin görevine son verilmediği takdirde birinci
fıkradaki usule uygun olarak sendika veya konfederasyonun faaliyeti altı
aydan bir yıla kadar durdurulur ve yöneticilerin görevlerine son verilir.
Tekrar faaliyete geçebilme kanun hükümlerine uygun olarak görev verilmesi
veya seçim yapılmasına bağlıdır.
FAALİYETİN DURDURULMASINDA KAYYIM TAYİNİ:
Madde 57 - Faaliyeti durdurulan sendika veya konfederasyonun mallarının
idaresi ve menfaatlerinin korunması ve durdurma süresi sonunda yeniden
faaliyete geçebilmesi için genel kurul yapılması Medeni Kanun hükümleri
gereğince tayin olunacak bir veya üç kayyım tarafından sağlanır.
KAPATMA:
Madde 58 - (Değişik madde: 04/04/1995 - 4101/11 md.)
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin
ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok
etmek, Devletin bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesini veya sosyal bir
sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk,
din ve mezhep ayrımı yaratmak amaçları güden veya bu yolda faaliyette
bulunan sendika ve konfederasyonlar Cumhuriyet savcısının istemi üzerine iş
davalarına bakmakla görevli mahalli mahkeme kararı ile kapatılır.
Yukarıdaki fıkra uyarınca açılan davalar sebebiyle görevli mahkemeler
yargılamanın her safhasında talep üzerine veya re 'sen sendika veya
konfederasyonlar ın faaliyetlerinin durdurulmasına ve yöneticilerinin
görevlerine son verilmesine karar verebilir.
CEZA HÜKÜMLERİ:
Madde 59 - 1. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 8 inci madde,9 uncu
maddenin dördüncü fıkrası,22 nci maddenin dördüncü fıkrası,26 ncı maddenin
dördüncü fıkrasında belirtilen ilan ve bildirimleri yapmayanlara sanayi
kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin
aylık brüt tutarının beşte birinden az olmamak üzere:62 nci maddede
belirtilen bildirim yükümlülüğüne uymayan işverenler hakkında ise,
bildirilmeyen her işçi için sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük
işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarının beşte biri kadar
ağır para cezasına hükmedilir.
2. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 2 nci maddenin birinci ve ikinci
fıkrası kapsamında olmayanlar ile 20 nci maddede belirtilen izni almadan
veya 29 uncu maddenin birinci fıkrası ile dördüncü fıkrasına aykırı hareket
eden işverenlere, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için
belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere ağır para
cezasına hükmedilir.
3. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 31 inci maddenin birinci
fıkrasına aykırı hareket eden işverene, 44 üncü maddenin bir ve dördüncü
fıkraları hükümlerine, 51 inci maddenin birinci fıkrası hükümlerine aykırı
hareket eden sendika veya konfederasyonun sorumlu görevlilerine sanayi
kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin
aylık brüt tutarının yarısından az olmamak üzere ağır para cezasına
hükmedilir.
4. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 39,49 ve 50 nci madde
hükümlerine aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonun, tüzüğüne göre
sorumlu kişileri hakkında sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler
için belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere ağır
para cezasına hükmedilir.
5. 38 inci maddenin birinci ve ikinci fıkrasına aykırı davranışta bulunan
işçiler ile işverenler veya işveren vekilleri veya bu konuda karar veren
işçi veya işveren kuruluşunun yetkili organlarının başkan ve üyelerine,
(....) bir aydan altı aya kadar hapis cezası hükmedilir.
6. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 37 nci maddenin ikinci fıkrasına
aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonların sorumlu yetkililerine
altı aydan bir yıla kadar hapis cezası hükmedilir.
7. 40 ıncı maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket eden kurum ve
kuruluşların yetkili sorumlularına fiilleri daha ağır cezayı gerektiren bir
suçu oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına
hükmolunur. Ayrıca, yapılan mali yardım veya bağış kendilerine ödetilir. Bu
yardım veya bağışı kabul eden sendika veya konfederasyonların yetkili
sorumlularına da altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
40 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden sendika veya
konfederasyon sorumlu yetkilileri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis
cezasına ve mali yardım veya bağışın bir mislinden aşağı olmamak üzere ağır
para cezasına hükmolunur.
40 ıncı maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına aykırı hareket eden işçi ve
işverenlerle kuruluş, dernek ve vakıfların yetkili sorumlularına, alınan
yardım veya bağışın beş misli ağır para cezası hükmolunur. Bu yardım veya
bağış, bir işçi sendikası veya konfederasyonunca, bir işveren, işveren
sendikası veya konfederasyonunu; bir işveren sendikası veya
konfederasyonunca da işçi sendikası veya konfederasyonunu mali yollarla
desteklemek amacıyla yapıldığı takdirde ayrıca üç aydan bir yıla kadar hapis
cezasına hükmolunur.
8. Bu Kanun hükümlerine göre yapılan seçimlerin düzen içerisinde ve sağlıklı
biçimde yürütülmesi amacıyla hakimin ve sandık kurulunun aldığı tedbirlere
uymayanlara eylem daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan
altı aya kadar hafif hapis cezası verilir.
14 üncü maddeye göre yapılacak seçimlerle ilgili oylamalara ve bu
oylamaların sayım ve dökümüne hile karıştıranlar, bir yıldan üç yıla kadar
hapis cezasıyla cezalandırılır.
ALTINCI KISIM: ÇEŞİTLİ, GEÇİCİ VE SON HÜKÜMLER
BİRİNCİ BÖLÜM: ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
İŞKOLLARI:
Madde 60 - (Değişik madde: 28/08/1983 - 2882/3 md.)
İşçi ve işveren sendikalarının kurulabilecekleri işkolları aşağıda
belirtilmiştir.
1. Tarım ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık,
2. Madencilik,
3. Petrol, kimya ve lastik,
4. Gıda sanayii,
5. Şeker,
6. Dokuma,
7. Deri,
8. Ağaç,
9. Kağıt,
10. Basın ve yayın,
11. Banka ve sigorta,
12. Çimento, toprak ve cam,
13. Metal,
14. Gemi,
15. İnşaat,
16. Enerji,
17. Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar.
18. Kara taşımacılığı,
19. Demiryolu taşımacılığı,
20. Deniz taşımacılığı,
21. Hava taşımacılığı,
22. Ardiye ve antrepoculuk,
23. Haberleşme,
24. Sağlık,
25. Konaklama ve eğlence yerleri,
26. Milli savunma,
27. Gazetecilik,
28. Genel işler.
Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin dahil olduğu
işkolundan sayılır.
Bir işkoluna giren işlerin neler olacağı, işçi ve işveren
konfederasyonlarının görüşü de alınarak ve uluslararası normlar da göz
önünde bulundurularak bir tüzükle düzenlenir.
Her işkolunda çalışan, sendikalara üye olan ve olmayan işçilerin sayıları
ile bunların sendikalara dağılımı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
her yıl Ocak ve Temmuz aylarında çıkartılacak istatistiklerde gösterilir.
İŞÇİ SENDİKALARINA AİDAT KESİLMESİ:
Madde 61 - (Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/16. md.) İşyerinde uygulanan
toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasının, toplu iş sözleşmesi
yapılmamışsa veya sona ermişse yetki belgesi alan işçi sendikasının yazılı
talebi ve aidatı kesilecek sendika üyesi işçilerin listesini vermesi
üzerine, işveren sendika tüzüğü uyarınca üyelerin sendikaya ödemeyi kabul
ettikleri üyelik aidatını ve Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu
gereğince sendikaya ödenmesi gerekli dayanışma aidatını, işçilere yapacağı
ücret ödemesinden kesmeye ve kestiği aidatın nevini belirterek tutarını
ilgili sendikaya vermeye ve kesinti listesini sendikaya göndermeye
mecburdur. Bu aidat dışında sendikaya ödenmek üzere bir kesintinin yapılması
toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılamaz.
Yukarıdaki fıkra gereğince sendika tüzüğüne uygun olarak kesilmesi istenilen
aidatı kesmeyen işveren ilgili sendikaya karşı kesmediği veya kesmesine
rağmen bir ay içinde ilgili kuruluşa göndermediği miktar tutarınca genel
hükümlere göre sorumlu olduktan başka aidatı sendikaya verinceye kadar
bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faizi ödemek zorundadır.
İŞE ALINAN, AYRILAN VE ÇALIŞMASI SONA EREN İŞÇİLERİN BİLDİRİLMESİ:
Madde 62 - (Değişik madde: 19/07/2005 - 5401) İşveren, işe aldığı veya
herhangi bir nedenle iş sözleşmesi sona eren işçileri, izleyen ayın 15’ine
kadar aylık bildirimle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek
zorundadır.
DİĞER KANUNLARIN UYGULANMASI:
Madde 63 - İşçi ve işveren sendikaları ve konfederasyonları hakkında, bu
Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Medeni Kanun ve Dernekler Kanununun bu
Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun uygulanmasından doğan bütün uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla
görevli mahkemelerde çözümlenir.
MUAFLIKLAR:
Madde 64 - Bu Kanunla noterlere tevcih edilmiş görevler dolayısıyla yapılan
işlemler her çeşit vergi, resim ve harçtan muaftır. Noter ücretleri bu
hükmün dışında olup, yüzde elli indirim yapılır.
Sendika ve konfederasyonların kütüphane ve spor tesisleri ile mesleki
eğitimleri ve toplantıları için lüzumlu taşınır ve taşınmaz malları, bu
mallarla ilgili alacaklar hariç haciz edilemez.
TÜZÜK VE YÖNETMELİKLER:
Madde 65 - 4 üncü maddede öngörülen İşkolları Tüzüğü, Kanunun yayımı
tarihinden itibaren bir ay içerisinde, diğer maddelerde öngörülen tüzük ve
yönetmelikler ise dört ay içerisinde hazırlanarak yürürlüğe konulur.
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN KANUNLAR:
Madde 66 - 15 Temmuz 1963 tarihli ve 274 sayılı Sendikalar Kanunu ile
değişiklikleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkar.
EK MADDELER
Ek Madde 1 - Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek kaydıyla bölge şubeleri de
kurabilirler. Bölge şubelerinin genel kurulları, bağlı şubelerin genel
kurullarından, sendika genel kurulları ise bölge şubelerinin genel
kurullarından ve varsa bölge şubelerine bağlı olmayan şubelerin genel
kurullarından seçilecek delegelerden oluşur. Bu Kanunda şubeler için
öngörülmüş olan hükümler, bölge şubeleri için de geçerlidir.
Ek Madde 2 - (Ek madde: 04/04/1995 - 4101/14 md.) Bu Kanunun tüm
maddelerinde geçen Çalışma Bakanlığı adı, ”Çal ışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ”; Bölge Çal ışma Müdürlüğü ise, ”Çal ışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Bölge Müdürlüğü ” olarak de ğiştirilmiştir.
İKİNCİ BÖLÜM: GEÇİCİ HÜKÜMLER
TÜZÜKLERİN VE TEŞEKKÜLLERİN BU KANUNA UYDURULMASI:
Geçici Madde 1 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 2 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 3 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 4 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 5 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 6 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 7 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: SON HÜKÜMLER
YÜRÜRLÜK:
Madde 67 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
YÜRÜTME:
Madde 68 - Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.
KANUNA İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
04/04/1995 TARİHLİ VE 4101 SAYILI KANUNUN GEÇİCİ MADDESİ:
Geçici Madde - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette olan
sendikalar altı ay içinde, kanunun yürürlük tarihi itibari ile üyelerini;
sendika üye kayıt fişindeki bilgileri; noter adı ile kayıt tarih ve
numarasını ve üyelerinin çalıştıkları işyerlerinin unvan ve sicil sayısını
da içeren listelerle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'na bildirirler.
İşverenler de, işyerlerinde Kanunun yürürlük tarihinde çalışan işçileri,
işçi bildirim listeleriyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'na ayn ı
süre içinde bildirmekle yükümlüdürler.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu bildirimlerdeki bilgileri, kendi
kayıtları ile karşılaştırır; kayıtlarda bulunmayan üyeliklerle ilgili
belgeler üzerinde değerlendirme yaparak, taraflara bildirir.
Kanunun 25 inci maddesinin ve 9 uncu maddesinin beşinci fıkraları ile geçici
4 üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce toplanmış bulunan
Genel Kurullarda Sendika ve Şube organlarına yeniden seçilenler hakkında da
sözkonusu maddelerin bu Kanunla değişik yeni hükümleri uygulanır.
* * * * *
5/5/1983 TARİHLİ VE 2821 SAYILI ANA
KANUNA İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
I) 4/4/1995 tarihli ve 4101 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette olan
sendikalar altı ay içinde, Kanunun yürürlük tarihi itibari ile üyelerini;
sendika üye kayıt fişindeki bilgileri; noter adı ile kayıt tarih ve
numarasını ve üyelerinin çalıştıkları işyerlerinin ünvan ve sicil sayısını
da içeren listelerle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bildirirler.
İşverenler de, işyerlerinde Kanunun yürürlük tarihinde çalışan işçileri,
işçi bildirim listeleriyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na aynı
süre içinde bildirmekle yükümlüdürler.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu bildirimlerdeki bilgileri, kendi
kayıtları ile karşılaştırır; kayıtlarda bulunmayan üyeliklerle ilgili
belgeler üzerinde değerlendirme yaparak, taraflara bildirir.
Kanunun 25 inci maddesinin ve 9 uncu maddesinin beşinci fıkraları ile geçici
4 üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce toplanmış bulunan
Genel Kurullarda Sendika ve Şube organlarına yeniden seçilenler hakkında da
söz konusu maddelerin bu Kanunla değişik yeni hükümleri uygulanır.
2821 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ
TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
2882 - 29/8/1983
2966 - 7/11/1983
tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihi olan
30/11/1983 tarihinde
3449 2/6/1988
3587 - 23/11/1989
4101 - 8/4/1995
4277 - 28/6/1997
2821 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI
KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürülükten Kaldırılan Yürülükten kaldırılan mevzuatın Kanun veya Kanun
Hükümleri Tarihi Sayısı Maddesi
2821 sayılı Kanunun 21 inci Maddesinin 3 ve 4 üncü bentleri 25/5/1988 3449
17
2821 sayılı Sendikalar Kanununun 9 uncu maddesinin beşinci ve altıncı
fıkraları, 21 inci maddesinin ikinci ve beşinci bentleri,
39 uncu maddesinin dördüncü fıkrası, 48
inci maddesi ile Kanunun ikinci bölümünde “Geçici Hükümler” başlığı altında
yer alan
Geçici 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 nci maddeleri 4/4/1995 4401 15
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Bu Kanuna; 4/4/1995 tarih ve 4101 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi ile
eklenen Ek 2 nci madde uyarınca; Kanun metninde geçen "Çalışma Bakanlığı"
adı "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı", "Bölge Çalışma Müdürlüğü" ise
"Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü" olarak değiştirilmiş
ve metindeki yerlerine işlenmiştir.
[2] Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
[3] Bu maddenin üçüncü fıkrası 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 2 nci
maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, ikinci ve dördüncü fıkraları ise ikinci
ve üçüncü fıkra olarak metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
[4] Bu fıkraya 26.6.1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle “ve
siyasi partiler” ibareleri eklenmiş ve metne işlenmiştir.
[5] Bu bentteki “47 nci maddenin beşinci fıkrasına aykırı davranışta
bulunanlara” ibaresi, 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 7 nci maddesi
ile metinden çıkarılmıştır.
[6] Madde başlığı, 4101 Sayılı Kanunun 13 üncü maddesi ile metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.
www.inkay.net