04 Aralık 2007 Tarihli Resmi Gazete Sayı: 26720
Maliye Bakanlığından:
1. Giriş
5615 sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yapılan
değişiklikler sonucu vergi sistemimize giren gerçek ücretlerin
vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulaması ile ilgili açıklama
ve düzenlemeler bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
2. Yasal Düzenleme
5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun1 2 nci maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununun mülga 32 nci maddesi 01/01/2008 tarihinden geçerli olmak üzere
başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.
“Asgari geçim indirimi
Madde 32- Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi
uygulanır.
Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli
olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan
asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si,
çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her
biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar
için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam
ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır.
Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü
maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan
oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi
suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade
yapılmaz.
İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya
mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana
veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil)
18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri
ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.
İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki
medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre
hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile
fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca
birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında,
nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.
Bakanlar Kurulu, indirim konusu yapılacak toplam tutarın asgarî ücretin
yıllık brüt tutarını aşmaması şartıyla ikinci fıkrada belirtilen asgarî
geçim indirimi oranlarını artırmaya veya kanunî oranına kadar indirmeye
yetkilidir.
Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup şekli ile diğer
hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.”
3. Uygulamanın Esasları
Asgari geçim indirimi uygulamasından ücretleri gerçek usulde
vergilendirilen gerçek kişiler yararlanabilecektir.
Asgari geçim indirimi, ücretin elde edildiği takvim yılı başında
belirlenen 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık
brüt tutarına;
· Mükellefin kendisi için % 50’si
· Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi
için % 10’u
· Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere
ilk iki çocuk için % 7,5’i
· Diğer çocuklar için % 5’i
olmak üzere ücretlinin şahsi ve medeni durumu dikkate alınarak hesaplanan
indirim oranlarının uygulanması sonucu bulunacak tutarın, Gelir Vergisi
Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan Gelir Vergisi tarifesinin birinci
gelir dilimine uygulanan oranla çarpılması sonucu bulunacak indirim
tutarının 1/12’sinin aylık olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup
edilmesi suretiyle bulunacaktır.
Peşin olarak ödenen ücretler, asgari geçim indirimi uygulaması yönünden,
nakden veya hesaben ödemenin yapıldığı dönemin geliri sayılacaktır.
Örneğin, 01/01/2008 tarihinden önceki dönemde ücretlerin peşin olarak
ödenmesi nedeniyle, bu tarihten sonraki döneme isabet eden ücret
gelirleri, tahakkuk esasının geçerliliği nedeniyle, 01/01/2008 tarihinden
önce elde edilmiş sayıldığından söz konusu ücretler için asgari geçim
indirimi uygulanmayacaktır.
Asgari geçim indirimi tutarının, ücretlinin aylık hesaplanan vergisinden
fazla olması halinde, fazlası dikkate alınmayacaktır.
Asgari geçim indiriminden, ücret gelirlerini yıllık beyanname ile
bildirenler de yararlanabilecektir.
Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesi kapsamında değerlendirilen ücret
geliri elde edenler, örneğin sosyal güvenlik destekleme primi ödemek
suretiyle çalışanlar ile kurumların yönetiminde görevli olanlar da genel
hükümlere göre asgari geçim indiriminden yararlanacaklardır.
Aşağıda sayılan ücret geliri elde edenler asgari geçim indirimi
uygulamasından yararlanamayacaklardır.
· Ücretleri diğer ücret kapsamında vergilendirilen hizmet erbabı,
· Dar mükellefiyet kapsamında ücret geliri elde edenler,
· Başka bir kanun hükmü (3218, 4490, 4691 sayılı kanunlar v.b.)
uyarınca
ücretlerinden gelir vergisi tevkifatı yapılmayanlar,
· Ücret geliri elde etmeyen diğer gerçek kişiler.
4. Uygulamanın Yürürlüğe Giriş Tarihi
Asgari geçim indirimi uygulaması, 2008 yılından itibaren elde edilecek
ücret gelirlerine uygulanmak üzere, 01/01/2008 tarihinden itibaren
yürürlüğe girecektir.
5. Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması
Asgari geçim indirimi (A.G.İ.) tutarı, ücretin elde edildiği takvim yılı
başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler
için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarına bu Tebliğin “3.
Uygulamanın Esasları” başlıklı bölümünde yer alan oranların uygulanması
ile bulunan tutarın, gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine
karşılık gelen oranla çarpımı sonucu bulunur.
A.G.İ. Yıllık Tutarı = (Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı x A.G.İ. Oranı)
x %15 2
Asgari geçim indirimi yıllık tutarı, ücretlinin asgari geçim indiriminden
bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık yapılan ücret
ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık tutarın 12’ye
bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde yararlanılabilecek
asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini
geçemeyecektir.
Asgari geçim indiriminin yıllık tutarı, her ücretli için asgarî ücret
üzerinden hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve yılı içerisinde
asgari ücret tutarında meydana gelen değişiklikler, asgari geçim indirimi
uygulamasında dikkate alınmayacaktır.
Ücretlinin faydalanacağı azami indirim tutarı, elde ettiği ücret geliri
üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup edilecek
kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi bir iade yapılmayacaktır.
Onsekiz yaşını doldurmuş çocuklardan öğrenimi sona erenler, öğrenimin sona
erdiği ayı takip eden aydan itibaren anne veya babasının asgari geçim
indirimi hesabında dikkate alınmayacaklardır.
Yıl içinde işyeri veya işvereni değişen ücretliler, yeni işyerlerinde veya
işverenleri nezdinde çalışmaya başladıkları aydan itibaren asgari geçim
indiriminden yararlanmaya devam edeceklerdir.
Örnek 13:
Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi ile dört çocuğu bulunan bir
asgari ücretlinin 2008 yılının Ocak ayında yararlanabileceği asgari geçim
indirimi tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır. (Ücretlinin 2008/Ocak
Ayında Hesaplanan Gelir Vergisi 71,72 YTL’dir.)
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=)
: 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 85
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin eşi için
% 10
- Mükellefin çocukları için
% 25
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00x% 85=)
: 5.737,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (5.737,50x% 15=)
: 860,62 YTL
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (860,62/12=) 71,72 YTL, aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin Ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 71,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı
: 71,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi
: 0,00 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
71,72 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 474,75 YTL olmaktadır.
Net ücret üzerinden anlaşmak suretiyle çalışanlar da asgari geçim
indiriminden yaralanacak olup, hesaplanan vergiden mahsup edilen asgari
geçim indirimi tutarları net ücretleri ile birlikte ücretliye ödenecektir.
Örnek 2:
Üç çocuğu için nafaka vermekte olan bir baba 01/04/2008 tarihinden
itibaren 695 YTL net ücret sözleşmesi ile özel sektörde çalışmaya
başlamıştır. Bu durumda babanın, 2008/Nisan ayı asgari geçim indirimi
tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 70
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin çocukları için
% 20
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 70=)
: 4.725,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.725,00 x % 15=)
: 708,75 YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (708,75 YTL/12=) 59,06 YTL, aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifat tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin Nisan ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi
aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Nisan Ayı Net Ücreti
: 695,00 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Brüt Ücreti
: 970,00 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Tevkifat Matrahı
: 824.49 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 123,67 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Mahsup Edilecek A.G.İ. Tutarı
: 59,06 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (123,67-59,06=)
: 64,61 YTL’dir.
Buna göre, işveren Nisan ayından itibaren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 59,06 YTL ücretliye daha fazla ödeme
yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 695,00 YTL
iken 754,06 YTL olmaktadır.
Ancak, ücretli Nisan ayında işe başladığı için yıl içinde ücret geliri
elde etmediği Ocak, Şubat ve Mart ayları için asgari geçim indirimi
tutarından yararlanamayacaktır.
Örnek 3:
Eşi çalışan ve iki çocuğu olan bir asgari ücretlinin 2008 yılı asgari
geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 65
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin çocukları için
% 15
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 65=)
: 4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.387,50x% 15=)
: 658,13 YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (658,13/12=) 54,84 YTL, aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi
aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 71,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı
: 54,84 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-54,84=)
:
16,88 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
54,84 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 457,87 YTL olmaktadır.
Örnek 4:
Bekar olan ve ikinci derece (aylık 280 YTL4) sakatlık
indiriminden faydalanmakta olan bir ücretlinin 2008 yılı asgari geçim
indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 50
- Mükellefin kendisi için
% 50
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 50=)
: 3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 3.375,00 x% 15=)
: 506,25 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 478,13 YTL
- İkinci Derece Sakatlık İndirimi
: 280,00 YTL
- Sakatlık İndirimi Düşüldükten Sonra Kalan Tevkifat Matrahı
: 198,13 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 29,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilebilecek A.G.İ. Tutarı
: 42,19 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi
: 0,00 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayında yararlanılacak A.G.İ. Tutarı
: 29,72 YTL’dir.
Bu ücretlinin gelir vergisi matrahı hesaplanırken sakatlık indirimi de
mahsup edilecek, sakatlık indiriminin mahsubundan sonra kalan gelir
vergisi matrahı üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarından da yıllık
asgari geçim indirimi tutarının 1/12’si olan (506,25/12=) 42,19 YTL mahsup
edilecektir. Ancak mahsup edilecek tutar, kalan gelir vergisi tutarını
aşamayacağından yalnızca 29,72 YTL’lik kısmı ücretliye ödenecek ve
(42,19-29,72=) 12,47 YTL asgari geçim indirimi farkı diğer dönemlerde de
değerlendirilmeyecektir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
29.72 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar sakatlık indirimi tutarı ile birlikte
445,03 YTL iken 474,75 YTL olmaktadır.
Örnek 5:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan bir asgari ücretlinin, 2008 Ocak ayında
15 günlük süre çalışması halinde, asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde
hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 57,5
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin çocuğu için
% 7,5
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 57,5=)
: 3.881,25 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 3.881,25 x % 15=)
: 582,19 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 281,25 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 239,06 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 35,86 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı
: 48,52 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi
: 0,00 YTL’dir.
Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak
suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınacağından
hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (582,19/12=) 48,52
YTL’si Ocak ayına ait gelir vergisi tutarından (35,86 YTL) mahsup
edilecektir.
Asgari geçim indirimi tutarı, hesaplanan gelir vergisi tutarından fazla
olamayacağından bu ücretli, asgari geçim indiriminden 48,52 YTL yerine
gelir vergisi tutarı olan 35,86 YTL kadar yararlanacak olup mahsup
edilecek kısmın fazla olması nedeniyle iade yapılmayacaktır.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
35,86 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 201,52 YTL iken 237,38 YTL olmaktadır.
Örnek 6:
Eşi çalışmayan ve çocuğu bulunmayan 850 YTL brüt maaşla çalışmakta olan
bir ücretlinin, 2008 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde
hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 60
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin eşi için
% 10
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 60=)
: 4.050,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.050 x % 15=)
: 607,50 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki
şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 850,00 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 722,50 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 108,38 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı :
50,63 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (108,38-50,63=)
: 57,75 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
50,63 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 609,02 YTL iken 659,65 YTL olmaktadır.
6. Medeni Durum ve Eşin Gelirinin Olmadığının Tespiti
Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir
durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile
işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir
değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu
değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim
indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene
bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup, eşlerin her ikisinin de
ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi
oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.
Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına
ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı yeterli
olacaktır.
Sadece ücret geliri elde eden eş, “çalışmayan ve herhangi bir geliri
olmayan eş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar dışındakiler ise
çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında değerlendirilecek
olup, münhasıran emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri
olmayan eş olarak kabul edilecektir.
Örnek 7:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan bir baba, aylık 48,52 YTL asgari geçim
indiriminden yararlanmaktadır. 05/04/2008 tarihinde bir çocuğu dünyaya
geldiğini işverenine bildiren bu ücretlinin 2008 yılı Nisan ayı ve takip
eden aylara ilişkin asgari geçim indirimi şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 65
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin çocukları için
% 15
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 65=)
: 4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (3.375,00 x % 15=)
: 658,13 YTL'dir.
Ocak ayı itibariyle hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan 48,52 YTL, ilk
3 ay (Ocak-Şubat ve Mart ayları) için aylık olarak hesaplanan gelir
vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilirken, doğum nedeniyle yeni
indirim tutarı olan aylık (658,13/12=) 54,84 YTL, kalan 9 ay için aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Aynı şekilde annenin elde ettiği ücret gelirine ilişkin asgari geçim
indirimi ise; (örneğimizdeki çocukların sosyal güvenlik yönünden babaya
tabi olmaları ve babanın çalışması nedeniyle) aşağıdaki şekilde
hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 50
- Mükellefin kendisi için
% 50
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 50=)
: 3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (3.375,00 x % 15=)
: 506,25 YTL'dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan (506,25/12=) 42,19 YTL, aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifat tutarından mahsup edilecektir.
Bu durumda, annenin asgari ücretli olarak çalışması halinde ocak ayı için,
asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti
: 562,50 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı
: 478,13 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi
: 71,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı
: 42,19 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-42,19=)
: 29,53 YTL'dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani
42,19 YTL Anneye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle
ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 445,22 YTL olmaktadır.
7. Asgari Geçim İndirimine Ait Bordronun Düzenlenmesi
Asgari geçim indirimi bordrosunun düzenlenmesine ilişkin ilkeler aşağıda
gösterilmiştir.
· İşverenler, kendilerinde mevcut medeni durum
ve çocuk sayısı ile ilgili bilgiler doğrultusunda, her yıl Ocak ayı
itibariyle örneği Tebliğe ekli "Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro" yu
(EK:2) düzenleyeceklerdir.
· Her bir ücretlinin yararlanacağı asgari geçim
indirimi ayrı ayrı hesaplanarak bordroda ilgili aya ait sütunda
gösterilecektir.
· Yıl içerisinde meydana gelen değişiklikler için ayrı bir bordro
düzenlenebileceği gibi değişiklikler aynı bordro üzerinde de
gösterilebilecektir.
· Bordro işveren nezdinde muhafaza edilecek olup, istendiği
takdirde yetkililere ibraz edilecektir.
8. İşverenlerce Yapılacak İşlemler
8.1. Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce Yapılacak İşlemler
İşverenler, her yılın Ocak ayında düzenleyecekleri asgari geçim indirimine
ait bordroda, her aya ilişkin ücretliler için hesaplayacakları asgari
geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Mevcut bilgilere göre hesaplanan
yıllık asgari geçim indirimi tutarının her aya isabet eden kısmı, ücret
üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.
Ücretliye yansıtılacak tutar ücret ödemesinin yapıldığı dönemde ücret
bordrosunda açılan “Asgari Geçim İndirimi” satırında gösterilecek ve
işveren tarafından ilgili aya ilişkin verilecek muhtasar beyannamede
tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından mahsup edilerek kalan
tevkifat tutarı ödenecektir.
Mahsup edilecek asgari geçim indirimi, ücretlinin o aydaki ücretinden
kesilen gelir vergisinden fazla olamayacaktır. Aşması halinde ise aşan
kısım için herhangi bir iade uygulaması yapılmayacaktır.
Muhtasar beyanname üzerinde asgari geçim indirimi tutarının mahsup
edilebilmesi için, söz konusu tutarın mutlak suretle ücretlilere ödenmiş
olması gerekmektedir. Ücretlilere ödenmeyen tutarların mahsup edilmesi
halinde bu tutar işverenlerce muhtasar beyanname üzerinden eksik beyan
edilmiş ve ödenmemiş gelir vergisi tevkifatı olarak addolunacaktır.
Üç aylık dönemler halinde muhtasar beyanname veren işverenler de her yılın
Ocak ayından itibaren asgari geçim indirimi tutarını her ay ücret ödemesi
sırasında ücretliye peşin olarak ödeyeceklerdir. Örneğin, Ocak-Şubat-Mart
dönemine ilişkin asgari geçim indirimi tutarı, Nisan ayında verilecek
muhtasar beyannamede mahsup konusu yapılacaktır.
8.2. Muhtasar Beyanname Vermek Zorunda Olmayan İşverenlerce Yapılacak
İşlemler
Genel bütçeye dahil olan daireler, yaptıkları gelir vergisi tevkifatı için
Gelir Vergisi Kanununun 100 üncü maddesine göre muhtasar beyanname
vermemektedir. İşverenler, her yılın Ocak ayında düzenleyecekleri asgari
geçim indirimine ait bordroda, her aya ilişkin ücretliler için
hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Bu
daireler, hak kazanılan asgari geçim indirimi tutarını, çalışanlarına
ödeyecekleri ücretler üzerinden tevkif edecekleri vergiden mahsup
edecekler, böylece de ücretlilere, mahsup edilen vergi tutarı kadar ödeme
yapılmış olacaktır.
9. Yıllık Beyanname Veren Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
9.1. Tevkifata Tabi Olmayan Ücret Geliri İçin Yıllık Beyanname Verilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 95 inci maddesi gereği ücretlerinden vergi tevkif
usulü cari olmayan ve bu nedenle ücretlerini yıllık beyanname ile beyan
etmek zorunda olan ücretlilerde asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede
hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmek suretiyle
gerçekleştirilecektir.
Asgari geçim indiriminden faydalanmak isteyen ücretli; Tebliğ ekinde yer
alan “Aile Durumu Bildirimi”ni (EK: 1) doldurarak yıllık beyannameye
ekleyecektir.
Öte yandan, tevkifata tabi olmayan ücretlerini yıllık beyanname ile beyan
etmek zorunda olan ücretliler bu beyannameye diğer gelir unsurlarını da
dahil etmeleri halinde asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede beyan
edilen ücret gelirlerine isabet eden vergiden mahsup edilecektir.
Örnek 8:
Yabancı bir ülke konsolosluğunda çalışan ve ücret istisnasından
yararlanmayan Türk uyruklu bir hizmet erbabı 2008 yıllında 30.000 YTL
ücret geliri elde etmektedir. Bu mükellef aynı zamanda 20.000 YTL işyeri
kira geliri elde etmiştir. Hizmet erbabının eşi çalışmamakta ve bir çocuğu
bulunmaktadır.
Bu gelirleri için 2009 yılında vereceği yıllık beyannamede asgari geçim
indirimi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=)
: 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 67,5
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin eşi için
% 10
- Mükellefin çocukları için
% 7,5
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 67,5=)
: 4.556,25 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (4.556,25 x % 15=)
: 683,44 YTL’dir.
Ücret geliri ve işyeri kira geliri nedeniyle verilen yıllık beyanname
üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarı 9.230,00 YTL’dir5.
Yıllık beyannamede hesaplanan vergi toplamından ücret gelirine isabet eden
vergi tutarı olan 5.811,50 YTL’den asgari geçim indirimi tutarı olan
683,44 YTL beyanname üzerinden mahsup edilecektir. Böylece yıllık
beyanname ile bildirilen ücret gelirine isabet eden vergiden, asgari geçim
indirimi tutarı mahsup edilerek indirim tutarı ücretliye yansıtılacaktır.
Diğer taraftan, ücret gelirine isabet eden vergi tutarının, asgari geçim
indirimi tutarından az olması halinde sadece ücret gelirine isabet eden
vergi kadar kısım mahsup edilecek olup, aşan kısım diğer gelirlere isabet
eden vergiden mahsup edilmeyecektir.
9.2. Birden Fazla İşverenden Ücret Alınması Dolayısıyla Ücret Gelirinin
Yıllık Beyanname İle Beyan Edilmesi
Asgari geçim indirimi uygulaması işverenler aracılığıyla
gerçekleştirileceğinden tevkifata tabi ücretlerini yıllık beyanname ile
beyan eden ücretliler yıllık beyannamelerinde indirim uygulamasına ilişkin
olarak herhangi bir bildirimde bulunmayacaklardır.
Ücretlerinden vergi tevkifatı yapılan ve işverenler aracılığıyla yıl
içinde asgari geçim indiriminden yararlanan mükelleflerin, tevkifata tabi
ücret gelirlerini yıllık beyannameye dahil etmeleri halinde, beyan edilen
gelir üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde kendisine ödenen ücret
üzerinden kesilen gelir vergisinin asgari geçim indirimi mahsup edilmeden
önceki tutarı mahsup edilecektir. Böylelikle kaynakta vergileme sırasında
ücretliye ödenmiş olan asgari geçim indirimi tutarlarının, yıllık
beyanname üzerinden yapılan vergileme sonucunda da ücretlide kalması
sağlanmış olacaktır.
Örnek 9:
Eşi çalışan ve üç çocuğu olan bir ücretli; birinci işverenden 2008 yılında
24.000 YTL, ikinci işverenden ise 21.000 YTL ücret geliri elde etmiştir.
Ücretlerin tamamı tevkif yoluyla vergilendirilmiş bulunmaktadır.
Birden sonraki işverenden alınan ücret (21.000 YTL), 2008 yılı için
geçerli olduğu varsayılan 20.000 YTL’lik beyan sınırını aştığı için,
45.000 YTL’lik ücret gelirinin tamamı beyan edilecektir.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12 =)
: 6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 70
- Mükellefin kendisi için
% 50
- Mükellefin çocukları için
% 20
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 70=)
: 4.725,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (4.725,00 x % 15=)
: 708,75 YTL
Asgari geçim indirimi tutarı, ücretlinin yıl içinde net ücreti
hesaplanırken tevkif edilecek vergi tutarından mahsup edilmek suretiyle
mükellefe yansıtılmıştır.
Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi nedeniyle beyanname üzerinden
hesaplanan 8.622,50 YTL’lik6 ödenecek gelir vergisinden, asgari
geçim indirimi mahsup edilmeden önceki vergi tevkifatı tutarları toplamı
olan (3.803,00 + 3.195,03=) 6.998,00 YTL beyanname üzerinden
mahsup edilecektir. Böylece mükellef, 1.624,50 YTL gelir vergisi
ödeyecektir.
10. Asgari Geçim İndirimi Uygulamasına İlişkin Diğer Hususlar
10.1. Birden Fazla İşverenden Ücret Alan Ücretlilerde Asgari Geçim
İndirimi Uygulaması
Aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alınması halinde, asgari geçim
indirimi uygulaması, en yüksek ücretin elde edildiği işveren tarafından
gerçekleştirilecektir.
Ücretliler medeni durumu ve çocuk sayısı hakkında bildirimlerini, en
yüksek ücret geliri elde ettikleri işverene vererek uygulamanın ilgili
işverence yerine getirilmesini sağlayacaklardır. En yüksek ücretin hangi
işverenden alınacağının belli olmaması halinde, indirimden yaralanacağı
işvereni ücretli kendisi belirleyecektir. Ücretlinin aynı anda birden
fazla işverenden dolayı asgari geçim indiriminden faydalandığının tespiti
halinde; oluşan vergi ziyaı, ücretliden cezalı olarak tahsil edilecektir.
10.2. Ödenmesi Gereken Gelir Vergisinin Eksik Hesaplanması Halinde
Uygulanacak Cezai Müeyyideler
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 341 inci maddesinde aşağıdaki hükme yer
verilmiştir.
"Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili
ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi
yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk
ettirilmesini ifade eder.
Şahsi, medeni haller veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlar ile
veya sair suretlerle verginin noksan tahakkuk ettirilmesine veya haksız
yere geri verilmesine sebebiyet vermek de vergi ziyaı hükmündedir.
Yukarıdaki fıkralarda yazılı hallerde verginin sonradan tahakkuk
ettirilmesi veya tamamlanması veyahut haksız iadenin geri alınması ceza
uygulanmasına mani teşkil etmez."
Buna göre, işverenler tarafından hizmet erbabının ücret gelirlerinden
kesilen gelir vergisinden mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarının, o
ayki ücretiyle birlikte ücretliye nakden ödenmesi gerekir. Aksi takdirde,
ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim indirimi, işverenler tarafından
haksız yere yapılan bir mahsup işlemi niteliği taşıyacak ve tevkif
suretiyle kesilen verginin bu tutar kadar olan kısmı, muhtasar beyanname
ile eksik beyan edilmiş olacaktır.
Bu nedenle, yukarıda belirtilen şekilde ücretliye nakden ödenmeyen asgari
geçim indirimi o ayda eksik beyan edilmiş vergi tevkifatı olarak kabul
edilerek, bu vergiler için de işverenler hakkında cezalı tarhiyat
yapılacaktır.
Tebliğ olunur.
Ekler
1:
Aile Durumu Bildirimi
2:
Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro